Phương Triều, Những Dòng Nhựa Tin, Yêu Từ Một Gốc Thân, Tâm Luân Lạc

 
 nghiêng ngửa biển dâu
 Saigòn mang trái tim sầu đi xa
 Saigòn lở thịt, bong da
 theo cơn bệnh dữ, tà ma lậm bùa 

Đó là một trong 4 đoạn thơ mở vào thi phẩm "Trăm Bài Thơ Xuân" của Phương Triều, tác phẩm thứ năm, kể từ tác tập truyện đầu tay, nhan đề "Còn Nhớ Còn Thương," xuất bản từ năm 1966 tại Saigòn. 

Cũng như một số nhà thơ, nhà văn sinh trưởng trong những năm đầu thập niên 40, Phương Triều khởi đầu làm thơ viết văn khi ông mới 17 tuổi, sau đó chuyển sang nghề dạy học, làm báo và đi lính. Năm 1994 ông đến Hoa Kỳ theo diện H.O, định cư tại thành phố Minneapolis cho tới ngày hôm nay.

Ghi nhận về tiếng thơ Phương Triều, Nhà báo Lê Tam Ca, trên tạp chí Thế Kỷ 21, số tháng 3 năm 1995 viết: "Thơ ông giản dị và trong sáng-pha chút dí dỏm của Tú Xương, Tú Mỡ. Mỗi bài thơ là một câu chuyện nhỏ, và thường là tự truyện. Tự truyện của Phương Triều xem ra cũng là truyện của một thế hệ..."

Nhà văn Hồ Trường An, trong một bài viết về Thơ Phương Triều, lưu ý người đọc rằng:

"Đừng tưởng khi anh tuôn ngọn trào lòng của anh vào thế giới thi ca của anh, thơ anh hoàn toàn bộc trực và đơn giản. Trái lại, anh chơi chữ rất tuyệt vời, anh bóng gió một cách hoa mỹ..."

Tuy nhiên, có dễ, trên tất cả, là nỗ lực thể hiện ngôn ngữ nói, ngôn ngữ hàng ngày, rất dân dã của người miền Nam, trong khá nhiều bài thơ của ông. 

Như:

 buổi đó đầu xuân nhang khói lạnh
 ngày xuân không thoáng một môi cười
 áo hoa ngày Tết thời yên ấm
 gió vá chằm thêm miếng tả tơi. 

Hoặc:

 con cóc lửa rụng đuôi nòng nọc
 kẻ cù-là chạy chợ xức liên miên
 cuộc rao bán sơn đông nườm nượp tới 
 người tỉnh buôn qua mai mốt vẫn còn điên. 

Hoặc nữa:

 Giao thừa còn khứa cá kho
 ta mút xương cá giả đò ngon cơm
 vợ chồng như hai cọng rơm
 gió mưa bật gốc vẫn còn ôm nhau. 

Sự kiện đáng kể này, nơi tiếng thơ Phương Triều, được coi là con đường nghịch chiều, nếu so sánh với những tác giả đi trước, đồng thời, hay đi sau, thường có thói quen biểu dương trí thức bằng những ngôn ngữ triết học, thần bí qua thơ văn của họ.

Chẳng những nỗ lực mang vào trong thơ của mình chữ nghĩa đường phố của người dân thôn quê miền Nam, Phương Triều còn cho thấy chủ tâm thi ca hóa những chữ mà, ngay những người bình dân miền Nam hiện nay, cũng ít khi dùng lại, như:

 cứ thậm thụt lui ngày tháng chạp
 thế kỷ buồn già háp mươi năm
 mèn ơi, ai đó đẻ lầm
 trẻ chưa kịp lớn đã lăm le già 

Hoặc:

 gió bấc mênh mang vào ngõ tết
 cố già ngứa lại vết thương sâu
 leng keng xe đẩy cà-rem tới
 rao mời nhau một chút thơm râu? 

Không bao giờ nhận mình là nhà thơ, nhưng đứng từ góc độ chân thật tới mủi lòng, thơ Phương Triều là điểm đứng chênh vênh giữa hai cực tự trào và xót xa thân phận luân lạc:

 soi đèn mọc lại bóng chân
 tay hồ quảng múa ngàn cân bọt bèo
 sa trường lạnh bóng chiều gieo
 hậu trường vẫn cứ bầu tèo nhâm nhi! 

Hoặc:

 ta bạc hết từ lông tới tóc 
 sợi máu già nua lui tới phập phồng
 thân thể mỗi ngày mọc thêm ghẻ mới
 toàn thân nhiễm trùng từ chân không! 

Hoặc:

 quơ thêm đũa gắp cực gần
 vói tay lại được khổ ngần ấy xa
 cạn ngày tổn thất xương da
 giựt mình ngó lại thấy ta đóng...hòm. 

Hoặc nữa:

 tay mỏi thêm sao còn gãi ngứa
 thịt da rần đỏ thẹo từ xương
 đời như chắp lại từ muôn mảnh
 nên dạng hình đen dáng dị thường 

Nhưng, chính từ những hai cực tự trào và ủ ê đời luân lạc, mà, Phương Triều đã rất thi sĩ:

 em không nghe được đêm cuồng lũ
 ngựa hí dài theo cuộc vỡ băng
 bà con cô bác, em ngày đó
 ngộp khói trầm luân, thở nhục nhằn

 .......

 ta chỉ cầu mong em hiểu được
 những mầm xanh vượt gốc cô liêu
 hoa đời nở nụ đầy hương sắc
 do nhựa từ thân chảy hắt hiu!  

Phải chăng, cũng chính từ trái tim mẫn cảm hắt của mình, mà, Phương Triều đã cho được cuộc đời, cho được lưu vong, cho Việt Nam quê người, những dòng nhựa nhân bản, tin, yêu?