LÊ VƯƠNG NGỌC - “Giữ đời cho nhau”, tùy bút Du Tử Lê, hé mở một chuyển hướng tâm thức của tác giả.

01 Tháng Giêng 201412:00 SA(Xem: 5773)
LÊ VƯƠNG NGỌC - “Giữ đời cho nhau”, tùy bút Du Tử Lê, hé mở một chuyển hướng tâm thức của tác giả.



Tôi có dịp thảo luận với Du Tử Lê về thể loại tùy bút. Theo tôi cái định nghĩa chính đáng nhất như tên gọi: Cảm hứng tuôn trào theo dòng bút. Và tùy bút ở Pháp văn “Au courant de la plume” cũng cùng một nghĩa. Từ đó suy diễn ra, ta thấy lối viết tùy bút gần với thơ, thơ văn xuôi hoặc văn xuôi như thơ, phiếu diểu, mông lung, không cần đề tài, kể cả tên gọi, thích hợp với viết hồi ký, nhật ký trong đó có thể diễn tả một cách chân thực ái, ố, hỷ, nộ…trọn vẹn cả thất tình. Viết một thiên truyện dù dài hay ngắn, văn sĩ cần sửa soạn theo một tiến trình thông thường như: “I must note here nothing but remarks of a general sort on the planning, composition and guiding motive of the novel…” (André Gide viết trong Nhật ký phụ lục cuốn “Les Faux monnayeurs”, giải thưởng Nobel văn chương đầu thế kỷ 20.) Vì trời phú cho Du Tử Lê một tâm hồn đa cảm ngay từ tấm bé đã sống khắc khoải nhiều với những kỷ niệm, nhất là những liên hệ mật thiết với những người thân bắt đầu là Mẹ, các chị, em, các bạn gái thời trẻ nít…cho nên ta thường gặp thi sĩ viết văn đang trong thời “chàng tuổi trẻ…” chợt quay ngang về kỷ niệm thời ấu thơ với mẹ…Điều này xẩy ra hầu như có ở bất kỳ cuốn truyện ngắn, dài, tùy bút nào của Du Tử Lê và là một khâu quan trọng trong việc tìm hiểu đời sống tinh thần Du Tử Lê mang vào văn chương.

Đáng chú ý là cách hành văn Du Tử Lê rất thích hợp với thể loại tùy bút được nhận định bởi cố văn thi sĩ Mai Thảo trong tập san Văn số đề ngày 8 - 6 – 1974:

“…Chúng ta đọc, yêu Du Tử Lê, vì viết văn như làm thơ, đều rất mực thi sĩ…”


Khi đọc xong tùy bút 2010 Du Tử Lê “Giữ đời cho nhau”, tôi thấy một thay đổi rõ rệt, tích cực trong tâm hướng của tác giả.

Từ tùy bút ’94 “Em và, mẹ và,tôi là một nhé” gồm 16 bài viết theo ký ức buồn thảm của những năm trước tuổi 50, có tới bảy bài mưa gió, u uất… Đặc biệt trong bài “Hồn tháng chạp ” Du Tử Lê hầu như tuyệt vọng về đời sống của chính mình, về những hèn hạ ác độc của chúng quanh mình đã viết:

“…Còn đón chờ gì nữa? Đời sống đã lìa xa tôi, như những con nước đã rút xa, rất xa bờ cát mịn (
Tr. 92). “…Những tưởng mình không thể qua khỏi những ngày Tết (những ngày Tết kinh hoàng đối với tôi), vậy mà, lậy trời, lậy đất cuối cùng tôi cũng đã vượt qua được nó (……) Dù sao, tôi xin cám ơn, cám ơn một lần nữa, buổi sáng, của kiếp khác đã mở, của đời mai, nến hồng sẽ thắp.” (Tr. 93.) 

Rồi từ sự phản tỉnh chân thành, cảm động, can đảm (tùy bút 2000) tới một ổn định an nhiên cho tâm hồn (tùy bút 2010). Tiến trình chuyển hướng tâm thức Du Tử Lê phù hợp như một mô hình mẫu với thuyết phân tâm của C. G. Jung (1875-1961).Trước hết xin mời quý bạn cùng tôi lược xét hình thức và nội dung Tùy bút 2010 Du Tử Lê:

Sách của Du Tử Lê bao giờ cũng được trình bày thanh nhã từ bìa trước bìa sau tới bài bản bên trong. Tên sách cùng tên bài thường rất thơ. Thí dụ “Nghe dậy từ tâm một ngón tay” (tùy bút ’94 “Em và, mẹ và, tôi là một nhé”); hay “Chông chênh ngày nắng gió” (tùy bút 2000 “Tôi, ấu thơ và, mẹ”) ; hoặc “Chúng ta cùng một thuyền / trôi lần vào bóng tối” (tùy bút 2010 “Giữ đời cho nhau”).

Cách dùng chữ cùng tạo dựng từ ngữ mới và cách sắp đặt mạch văn cũng rất thành công vì súc tích và gợi cảm vô cùng. Xin đọc ít nhất ba bài trong Tùy bút 2010 “Chim đem đi: Làm lễ tạ ơn người”, “Kịch thơ Hoàng Cầm và tôi”, và “Giữ đời cho nhau” - Thử nhặt từ ngữ “bảo dưỡng” trong “Đêm bảo dưỡng nụ hôn tôi đã gửi” ta liên tưởng ngay: Bảo trọng, bảo đảm…, dưỡng sinh, dưỡng dục…Thi sĩ thật quá trân quý người yêu!

Lại còn từng mạch văn chuyển tiếp bất kỳ như đang ở Cali nhẩy sang Texas, đang nói chuyện về Diễm Xưa Productions, Orange County bay ngay về Bến Chương Dương, Saigòn vv…(Đây là kỹ thuật theo Tây phương: Découpage dans le passé.) Tôi ngưng đọc, thấy lòng rưng rưng muốn khóc, nhưng may mắn sau đó đọc “Hoàng Cầm, Hội An, thơ ấu…” một cơn gió nồm nam quen thuộc từ quê hương dìu ta trở lại thuở thơ ngây…không hề biết tới cái vô nhân của sầu vạn cổ! 

Nói tới “sầu vạn cổ” không mấy ai yêu thích văn thơ không nhớ tới bài “Tương tiến tửu” của thi bá Lý Bạch (701-762) đời vua Đường Huyền Tông: “Quân bất kiến Hoàng hà chi thủy, thiên thượng lai bôn lưu đáo hải bất phục hồi…”

Rồi từ nhận định đời sống con người quá ngắn ngủi, Lý Bạch tìm quên với bằng hữu trong cái sảng khoái cao ngạo của một nghệ sĩ đích thực! Khiến một văn hào Đức, giải Nobel văn chương, Hessman Hess (1877-1962) cảm phục cái hào sảng hiếm có đó, đã viết một thiên truyện về Li Po (tức Lý Bạch) trong một cuộc “Hội tu nhất ẩm tam bách bôi” với một số nghệ sĩ đương thời.

Tiếp đến đầu thế kỷ thứ 14, giới văn học Âu Á được thưởng thức một thi phẩm mang tên “The divine comedy” của thi sĩ Dante Alligheri, người Ý (1265-1321) – Từ ngữ tiếng Anh “the comedy” phản ảnh đúng tên gốc Ý “Commodia” có nghĩa là khúc đồng dao gồm 100 khúc chia làm 3 trường khúc tả một linh hồn sau khi chết phải phải qua hỏa ngục (Inferno) rồi tới Thanh lọc (Purgatory) và cuối cùng đến được Thiên đường (Paradise) - Đặc biệt câu thơ đầu tiên ở trường khúc Hỏa ngục: “Nel Mejzzo del cammin di nostra vita” giản dị như lời nói thường nhưng mang ý nghĩa sâu sắc theo Anatole France, như một lời cảnh giác nhân sinh khi tới “Giữa đường đời” là bắt đầu nghĩ tới già và chết và phải chịu phán xét…

Đại ý tập “Commodia” theo Dante: “Cái mục đích đầy thương cảm của tập thơ là ‘giúp giải trừ con người khỏi trầm luân và đạt được hạnh phúc…’ ”

Những cảm nhận thật chân xác nói trên về mũi tên thời gian giúp tôi hiểu được cái triền miên tiếc nhớ những kỷ niệm thời thơ ấu, với bằng hữu, với quê hương, với nơi chốn Du Tử Lê hằng có mặt và nhất là sự chuyển hướng tốt lành của tâm thức Du Tử Lê qua tùy bút “Giữ đời cho nhau”. 

Bây giờ chúng ta thử tìm hiểu chuyển hướng tâm thức Du Tử Lê qua thuyết phân tâm của Carl Jung. Vì hạn chế của số trang, tôi sẽ giản lược tối đa lý thuyết này.

Theo C. Jung mỗi người là một nhân cách cá biệt bao gồm ý thức cá nhân và vô thức tập thể. Ý thức gồm tất cả kinh kiệm do 5 giác quan thâu nhận và tồn trữ hiện hữu trong trí cá nhân. Vô thức gồm tất cả các kinh nghiệm sống từ đời đời kiếp kiếp trước của giòng giống để lại, không giống hiện hữu ý thức mà chỉ tồn tại một cách mơ hồ nhưng có thật, ví như phim ảnh chưa rửa (negatives) , nhưng khi động chạm tới sẽ hiện rõ như đã rửa ra rồi. Ngay dưới ý thức có một số kinh nghiệm (ý nghĩ, cảm xúc, ý muốn…) bị dồn nén thành ẩn ức nơi tiềm thức, có thể trở lại trong các giấc mơ và lâu dần tạo thành mặc cảm (S. Freud 1856-1939).

Vô thức tập thể bao gồm một số thành phần chính gọi là Archetypes tạm dịch là Mô hình gốc. Những mô hình gốc này luôn luôn đối kháng với các hành động theo ý thức cá nhân.

Có 4 mô hình gốc căn bản:

 1- Cá tính (Persona) tỷ như ở Đông phương là hình ảnh mơ hồ của kẻ sĩ…

 2- Anima, tức ảnh hưởng của nữ phái đối với nam giới và Animus, ảnh hưởng của nam giới với phái nữ.

 3- Hình tích (Shadow) liên hệ tới ảnh hưởng của chính phái mình, nam hay nữ.

 4- Tư kỷ (Self), mô hình gốc này là nguyên tắc căn bản để thực hiện được nhân cách cá biệt toàn diện. Ba tính cách chính của Tư Kỷ là: Trật tự, tổ chức và hợp nhất.

Bốn mô hình gốc này luôn luôn tìm cách ảnh hưởng tới ý thức cá nhân nhằm kết hợp, dung hợp, hài hòa, tỷ như với thanh thiếu niên khí huyết phương cương trong tình trường phải dung hợp với lễ giáo truyền thống (storms of youth) và khi tới tuổi già (tranquility of age) sẽ sống êm đềm, an nhiên tự tại theo quan niệm truyền thống “mũ ni che tai”…

Như trên đã nói, khoảng thời gian qua đi tới tuổi trên dưới 50 đã để lại trong thơ văn Du Tử Lê những cảm xúc chân thực và nhiệt tình về những “ở chỗ nhân gian không thể hiểu” trong đó có 4 câu tuyệt tác đã được cố thi sĩ Nguyên Sa bình luận khá sâu sắc (đọc thêm “Du Tử Lê – 50 năm” Tr. 117-118):

Sông núi cũ rủ tôi về với đất
“Bốn mươi năm ngơ ngác làm người
“Trên thân xác đã mọc đầy móng vuốt
“Thì có gì sai, đúng với ai đây?”


Rồi tới sấp sỉ 60 tuổi, trong tùy bút 2000 “Tôi, ấu thơ và, mẹ” (TÂTVM), Du Tử Lê đã trần tình rất cảm động và can đảm nơi bài tự sự “Tôi, ấu thơ và, Mẹ” mà tôi dùng để áp dụng vào thuyết phân tâm của Carl Jung:


1- Mô hình gốc Persona được tả ngay ở trang 167 của TÂTVM:

Tôi tự biết tôi: Tôi không hề (và cũng không mơ ước) được là một con người toàn hảo. Tuy nhiên, tôi cũng không muốn ôm cho mình tất cả những xấu xa, hèn hạ…” 


2- Mô hình gốc ảnh hưởng của người khác phái (Anima):

…Với tôi, mẹ tôi là toàn thể ký ức thời thơ ấu, niên thiếu tôi; dù cho, đó là một ký ức buồn thảm (…) Nhưng ký ức đó, lại chính là cội nguồn, khởi đi của thế giới văn chương tôi, sau này.” (TÂTVM, tr. 170).


3- Mô hình gốc hình tích (Shadow)

ảnh hưởng của người đồng phái, vẫn trong bài dẫn thượng, Du Tử Lê kể chuyện bác sĩ Nguyễn Mạnh, bạn văn chương và đồng môn Chu Văn An gặp Du Tử Lê trong quán Song Long cho biết ông đang mắc bệnh Thyroid ...Rồi cuối năm ‘91, trong một cuộc họp mặt Chu Văn An ở Houston, sau khi biết Du Tử Lê không có phương tiện chữa bệnh, bác sĩ Hồ Tấn Phước đã tự nguyện trả mọi y phí chữa bệnh thyroid cho Du Tử Lê, với điều kiện ông phải di chuyển sang ở Houston. Một bạn thân khác, nhà báo Trương Trọng Trác cung cấp ăn ở và di chuyển. (TÂTVM, tr. 179).


4- Mô hình gốc Tư Kỷ (Self):

“…Thời điểm cuối thập niên ’80, đầu thập niên ’90. Trước và sau cái chết của mẹ tôi, đời sống tôi là một loạt đổ vỡ: Đổ vỡ gia đình. Đổ vỡ tình cảm. Đổ vỡ niềm tin. Đổ vỡ đời thường. Tôi nhận chịu mọi tai ương, không một lời giải thích. Tôi nhận chịu mọi kết án, nguyền rủa, không một đính chính… Để chống trả những mạng lưới bủa vây trùng điệp bất hạnh này, tôi tìm vào hai nguồn an ủi chính: Tôn giáo và thi ca…” (TÂTVM, tr. 180).

Tự sự này kết thúc như một báo hiệu giải nghiệp. Và từ đó tới Tùy bút 2010 “Giữ đời cho nhau”, Du Tử Lê đã đạt tới mức độ cao dung hợp, hài hòa ý thức nhiều cạnh gắt của mình với ý thức tập thể có đặc tính bảo vệ hay đúng hơn “bảo dưỡng” (chữ của Du Tử Lê) những truyền thống tốt lành theo kinh nghiệm ngàn đời cho sinh tồn và thăng tiến của nhân loại.

Garden Grove 12 /6/ 2010

 Lê Vương Ngọc.


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
24 Tháng Mười 20189:27 SA(Xem: 254)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
20 Tháng Tám 201812:00 SA(Xem: 5506)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
23 Tháng Sáu 20189:22 SA(Xem: 736)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
06 Tháng Hai 201812:00 SA(Xem: 12091)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
18 Tháng Mười 201710:34 SA(Xem: 1568)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
25 Tháng Chín 201712:00 SA(Xem: 6212)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
01 Tháng Chín 20176:02 SA(Xem: 1708)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
21 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 10182)
nhà văn, nhà thơ Du Tử Lê là một trong những thi sỹ có khá nhiều bài thơ được phổ nhạc kể từ những năm trước 1975 đến nay
01 Tháng Tám 201712:00 SA(Xem: 6995)
Vì với Du Tử Lê, thấy vậy mà không chỉ có vậy. Còn nữa. Nhiều nữa. Nhưng đó là những thứ mà chính người coi tranh sẽ thấy
02 Tháng Sáu 201711:58 SA(Xem: 1597)
Hiếm có cây bút nào sung mãn như Du Tử Lê khi ở tuổi 75 ông vẫn bền bỉ viết, viết và viết. Khảo cứu, phê bình, tiểu luận, bút ký... và đương nhiên thơ, bởi đó là ký hiệu nhận biết ông - một nhà thơ.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 20221)
Nói đến những hoạt động của thi sĩ Đinh Hùng mà không nói tới ban Tao Đàn, theo tôi là một thiếu sót lớn.
(Xem: 19009)
Nếu tính từ năm Đinh Hùng in “Mê Hồn Ca” 1954, cho tới “Đường Vào Tình Sử” 1961 thì hai thi phẩm cách nhau gần 7 năm trời.
(Xem: 22146)
Năm 1954, thi sĩ Hồ Dzếnh, giám đốc nhà xuất bản “Tiếng Phương Đông,” sau đổi lại là “Bình Minh,” cho in thi phẩm “Mê Hồn Ca” của Đinh Hùng.
(Xem: 22008)
Thi sĩ Đinh Hùng sinh ngày 3-7-1920 tại làng Trung Phụng, ngoại ô thành Hà Nội. Ngôi làng này nằm ngay sau lưng khu phố Khâm Thiên.
(Xem: 20149)
Cảm nghĩ của tôi về Đinh Hùng trước khi được tiếp xúc với ông, ở hai trạng thái thật dị biệt
(Xem: 254)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
(Xem: 5506)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 736)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 12091)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1568)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 464)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 547)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20391)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15203)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12765)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 16025)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 14070)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12523)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10510)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9733)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9881)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9064)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8643)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9938)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15091)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21511)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27296)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18771)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19885)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24101)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21854)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18239)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,977,586