ĐOÀN NHÃ VĂN - Ba bài lục bát - Thơ Du Tử Lê

Ông tên thật là Lê Cự Phách. Sinh năm 1942 tại Hà Nam, miền Bắc Việt Nam. Sau Hiệp định Genève, 1954, di cư vào Nam cùng với gia đình. Ông bắt đầu sáng tác nhiều tác phẩm, dưới nhiều bút hiệu khác nhau. Bút hiệu Du Tử Lê được dùng chính thức lần đầu tiên vào năm 1958 cho bài "Bến tâm hồn", đăng trên tạp chí Mai. Năm 1973 tại Sài Gòn, ông được trao Giải Thưởng Văn chương Toàn quốc, bộ môn Thơ với tác phẩm "Thơ tình Du Tử Lê 1967-1972". Ông từng là chủ nhiệm các báo Việt ngữ Nhân chứng, Tay Phải, và Văn nghệ ở Mỹ. Hiện ông đang sống ở miền Nam California.

Thơ của Du Tử Lê gồm nhiều thể loại. Và lục bát và bảy chữ là thể thơ mà người ta nhớ nhiều, về ông. Những bài viết về thơ ông, có dễ hơn trăm bài. Trong những bài nhận định về lục bát DTL, người ta nhắc nhiều đến những nổ lực cách tân của ông. Về hình ảnh chọn lọc, về nhịp chỏi, nhịp lẽ, được lập lại nhiều lần trong những bài viết đó. Trong số những bài tôi đọc được, dường như chưa có bài nào nói đến một nổ lực khác, của ông. Cũng lục bát, xưa kia, ông viết:

"con về rực rỡ đêm thanh
mẹ quơ tay bắt bóng mình rúm co
hiên mơ, rách, tạt gió lùa
mái thơ ngây cũng dột, dò sương, khuya"

 (Lúc con về, 1974)

Hoặc

"đêm về trên bánh xe qua
nhớ tôi Xa Lộ nhớ nhà Hàng Xanh
nhớ em kim chỉ khíu tình
trưa ngoan lớp học chiều lành khóm tre"

 (Đêm, nhớ trăng Sài gòn, 1978)

Lục bát sau này của ông đã khác nhiều. Bạn để ý đến câu 6 trong những bài lục bát sau đây, sẽ thấy một khía cạnh khác trong nổ lực cách tân của ông, mà tôi đã nói bên trên.

Em về thăm thẳm núi non
em về trên chiếu chăn / tôi
mùi hương tháng chín, nụ cười cuối năm
xót nhau bật máu chỗ nằm
vết răng tháng chạp, dấu bầm tháng hai

em về trong quạnh hiu / tôi
trái tim cứu rỗi, mắt ngời bóng cây
rừng mù lối tóc chim bay
bớt son, môi cỏ, buồn lay lá người

em về trong bão, giông / tôi
que diêm Đông hải, dáng ngồi vọng phu
lệ còn trên gối, tôi thu
bàn tay ngón út giam tù tháng năm

em về thăm thẳm núi non
hồn sông, lòng suối, thịt xương chốn nào?
mai quên nhau, mất lời chào
hôm nay chăn gối vẫn ngào ngạt hương

em về trong một đêm sương
có tôi thất chí ngồi thương bóng, còi
da người, dấu cắn răng tôi
đó em, giây phút mở đời đã ghi

góc trời mai mốt em đi
nhớ đem tháng-chạp-tôi về nghĩa trang.

Lục bát năm mươi

Ngày khô ran. buồn rơi mau
nền rêu, sắt nhọn. lối rào thép ngang
chim về mang niềm băn khoăn
hồn tôi bẻ góc vào con ngõ nào?
đường đi quanh, nguồn sông đào
thuyền, khuya, mắt lạnh, những ô cửa, mù.

tôi nằm nghe trưa. mưa đi
xốc cơn ốm dậy. bốn bề lanh canh
buồn nào vàng. buồn nào xanh
xăm xoi thân thế thấy ghềnh thác: khô
tìm nhau. ai đi tìm nhau
dưới sâu khe lạnh cây lau tay, mời.

Houston, 6-92

Lục bát sao kim

chiều gùi trưa về phương tây /.
mưa. tôi phòng đợi. em lầy sân bay /.
không còn ai nơi đầu dây;
những con số chết trong tay bấm, chờ

cây gùi chim đi theo đêm /.
núi bưng mắt nhọn. suối vòng cung. riêng /.
tôi lên rừng bồng sao kim /.
những chân gió, thúc. cuồng điên vực, người.

sao tua chưa từng nằm kề /.
em thơm tho giữa thơ, lìa biệt, tôi /.
tay cầm tay, lên: chia hai:
mũi đinh đóng xuống đời. Thôi nhé. Đừng
xa người. sao tôi không dưng?
địu em trước ngực, lưng buồn râm, ran.

12-92

Du Tử Lê

(Trich tu Blog doannhavan.com)