Mùa xuân và, “Đêm-từ-biệt… Trần,”

26 Tháng Hai 201612:00 SA(Xem: 13061)
Mùa xuân và, “Đêm-từ-biệt… Trần,”

trandatu_nhaca_1960-content-content


Tôi không biết phải bắt đầu từ đâu, ra sao, thế nào khi đứng trước khu rừng có quá nhiều những gốc lạ, quý? Khu rừng thuộc quyền sở hữu của người dựng thành đêm-từ-biệt… Trần.

Nếu khởi đi từ bước chân hay những hạt mầm thứ nhất của chiều dài hình thành với tốc độ của những đôi hia bảy đặm, tôi nghĩ, người viết sẽ cần nhiều hơn một cuốn sách. Trường hợp này, tiếc thay, nó vượt ngoài khả năng giới hạn của tôi.

Nếu xấn xổ xẻ tắt một con đường thì, chỉ cần chút cẩn trọng, người viết sẽ thấy đó là một quyết định đem lại cho ông ta nhiều ân hận, đáng trách mai sau.

Là một trong không nhiều lắm, những người được thụ-nghiệm từng cảnh quan, từng giai đoạn vươn vai bước tới của những đời cây lạ, những thân mộc quý trong khu rừng thuộc quyền sở hữu của người dựng thành “Đêm-từ-biệt…Trần,” tôi nghĩ, điều tôi có thể là, ghi lại một cách nghiêm túc (cách của tôi,) với tất cả lòng trân trọng có được.

Trước sau tôi vẫn tin, mọi sáng tác hay nhân-vật-truyện-ký đều không thể ra khỏi đường dẫn của những ngọn hải đăng rung cảm tinh ròng, hay chân thật tự gốc. Dù cho những chân thật tự gốc, nhất thời có bị vấy bẩn, bị dán nhãn hà tỳ bởi bao nhiêu thiểu năng trí tuệ, văn hóa và, nhân cách chăng nữa!

Từ điểm khởi này, tôi xin được bắt đầu truyện ký đêm-từ-biệt người con gái họ Trần (tức Trần Thy Nhã Ca,) “giải mã” từ ba chữ: Trần Dạ Từ. Thi sĩ.

Tôi không nhớ tôi được đọc bộ truyện ba cuốn liên tiếp “Thằng Cu So,” “Thằng Phượng,” và “Thằng Kình” của nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh ở đâu, lúc nào? (1) Chỉ nhớ đó là những tuổi thơ được tác giả dùng để dương danh ngọn đuốc lý tưởng xã hội mà tôi không có được.

Tôi không nhớ tôi đọc truyện “Miền Thơ Ấu” của Vũ Thư Hiên ở đâu, lúc nào? (2) Chỉ nhớ đó là một tuổi thơ cực kỳ… trẻ thơ của họ Vũ, với những trang văn xuôi đẹp tới mức độ có thể làm chảy những giọt lệ từ những đôi mắt thanh xuân đã luống. Một tuổi thơ lồng lộng không gian miền quê mà tôi không có được.

Tôi cũng không nhớ tôi được đọc trường thiên “Tuổi Thơ Dữ Dội” của Phùng Quán ở đâu, lúc nào? (3) Chỉ nhớ tiểu thuyết của ông quyến rũ tôi mạnh mẽ. Nhưng cái ở lại dài lâu, mạnh mẽ hơn cả trong tôi, lại là nhan truyện.

Có thể vì tôi chẳng những không có một tuổi thơ “dữ dội” như những nhân vật tiêu biểu trong tiểu thuyết của Phùng Quán, như Mừng, Tư Dát, Vện Đầu Bò hay Lượm hoặc Quỳnh Sơn Ca… Mà, những tự nguyện hiến thân cho tổ quốc trong cuộc chiến dành độc lập từ tay thực dân Pháp, của những nhân vật trẻ thơ kia, còn là những tấm gương, những hình ảnh khiến tôi sinh lòng ngưỡng mộ.

Nhưng tất cả những tuổi thơ vừa kể, (ngoại trừ “Miền Thơ Ấu” là những trang văn xuôi tuổi thơ thơm tho tính hồi ký) thì, cách gì những tuổi thơ của Nguyễn Đức Quỳnh, của Phùng Quán, cũng vẫn là những tuổi thơ đi ra từ hư cấu. Từ tưởng tượng của nhà văn, nhằm minh họa hay xiển dương những biểu thị, xác định lập trường xã hội, chính trị của mỗi tác giả.

Thịt da của những nhân vật tuổi thơ đó, trước sau vẫn là thịt da do chữ, nghĩa đắp bồi.

Tuy nhiên, trong đời thường của sinh hoạt 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam, theo tôi, đã có một tuổi thơ xương, thịt “dữ dội” không kém! “Dữ dội” theo khẳng định của định mệnh: Sẽ không thể có một trùng lập nào khác, với tuổi thơ ấy trong đời thường.

Tôi muốn nói, tuổi thơ dữ dội của một Lê Hà Vĩnh / Trần Dạ Từ. Thi sĩ. Chủ nhân khu rừng quá nhiều những gốc cây lạ, quý.

Tôi cũng nhìn thấy tính lãng mạn dữ dội, tính thi ca đắm ngất khi Lê Hà Vĩnh chọn cho mình bút hiệu sau cùng: Trần Dạ Từ = Đêm giã từ người con gái họ Trần. Cũng có thể hiểu: Đêm giã từ Trần Thy Nhã Ca - - Để từ đó, trong sinh hoạt văn học miền Nam 20 năm, chúng ta có Nhã Ca-Trần Dạ Từ.

Và, sự có được đẹp đẽ kia, vẫn đằm thắm ở với sinh hoạt chữ, nghĩa của chúng ta, mấy chục năm qua nơi quê người.

Mười hai tuổi, Lê Hà Vĩnh thoát ly gia đình ở Hà Nội, di cư vào miền Nam, khởi đầu cuộc hành trình như một thách đố với mười phần bất trắc.

Khi chuyến tầu chở trẻ “mồ côi” cập bến Bạch Đằng, từ trên boong cao, nhìn về khu Majestic, cuối đường Catinat đèn mầu, rực rỡ, thay vì như hàng trăm thiếu niên đồng hành với mình, chờ được đưa về Trại Học Sinh Phú Thọ, (nơi tập trung tất cả những trẻ mồ côi di cư từ miền Bắc, được chính phủ nuôi ăn, chăm sóc, ngõ hầu tương lai trở thành những giáo sư, sĩ quan, công, tư chức thành công trong xã hội…) Lê Hà Vĩnh đã lặng lẽ tách lìa đám đông, làm lấy cho mình một lên đường riêng. Lên đường hay phiêu lưu đơn độc của Lê Hà Vĩnh, từ bước chân miền Nam thứ nhất này, với tôi, cũng là một chỉ dấu cho chuỗi dài những thử nghiệm phiêu lưu đơn độc khác, sau này của họ Lê. Đây là giai đoạn khởi đầu của những bài thơ viết sớm, bút hiệu Hoài Nam.


Những ngày tháng thứ nhất đối đầu với định mệnh cheo leo chỉ bằng vào đôi chân trần, đôi tay không, công việc đầu tiên của Lê Hà Vĩnh, để sinh tồn là nghề xếp báo, giao báo cho các sạp báo… Với tuổi 12, chỉ một thời gian ngắn, họ Lê đã sớm tự hỏi mình, tại sao không mua đứt một số lượng báo nào đó, xong, đem tới từng người đọc trên đường phố, để có được một khoản lợi tức nhiều lần hơn công việc thụ động kia?

Cất tiếng hỏi, có ngay câu trả lời! Cậu bé Lê Hà Vĩnh đã thành công với sáng kiến mới mẻ của mình. Thời đó, thời Saigòn 1954, 1955, có thể nói họ Lê là người đầu tiên đưa báo xuống đường phố. Chàng cũng là người đầu tiên đưa báo tới tận ga xe lửa, bước lên từng toa tầu cho những hành khách có nhu cầu nguôi quên thời gian đợi chờ tầu lăn bánh. Cũng từ bước đi mới mẻ này, họ Lê trở thành người bạn nhỏ dễ thương của những ông xếp ga. (Nhờ sự trở thành này, Lê Hà Vĩnh có được cho mình, cơ hội đi khắp cùng đất nước.)

Phần thưởng cụ thể Lê Hà Vĩnh nhận được cho những sáng kiến của mình là, những ngày tháng dư giả tiền bạc, giầu có kinh nghiệm đi, sống.

Bất ngờ, một “sự cố” như một bỡn cợt của định mệnh, đã cột chân con tiểu thiên lý mã kia ở thành phố Đà Lạt. Thơ mộng.

Thời gian tạm “dừng bước giang hồ” này, cũng là thời gian Lê Hà Vĩnh lại có sáng kiến khác. Sáng kiến giao báo tới tận nhà người đọc.

Với số vốn đủ lớn, họ Lê quyết định bao biện cho tất cả thân chủ của mình, cái hạnh phúc được “đọc báo trước, trả tiền sau.” Mỗi tháng, chàng chỉ đi thâu tiền khách hàng của mình một lần.

Nhờ sáng kiến vừa kể, Lê Hà Vĩnh có nhiều thời gian hơn nữa để đọc, viết, nghiền ngẫm văn chương, cảm thụ thiên nhiên với trưa Mekong, chiều Shanghai (hai nhà hàng nổi tiếng nhất Đà Lạt, thuở đó) và, quần áo bỏ giặt như nếp sống của một… “ông Hoàng nhỏ.”

trandatu_nhaca_2-content-content

Tại đây, họ Lê khởi sự bước vào thi ca với hàng trăm bài thơ được viết xuống. Nhuần nhuyễn các thể loại thơ cầu kỳ như Đường Luật, Liên Hoàn, Hát Nói hay, loại thơ đòi hỏi khả năng dài hơi và rung cảm rạt rào, như loại thơ “Trăm câu một vần,” như "trường khúc" v.v…

Cũng từ xuất phát khi còn rất nhỏ, Lê Hà Vĩnh đã khuấy động không gian êm ả của sinh hoạt thi ca miền Nam qua sự kiện một mình chàng (với nhiều bút hiệu khác nhau,) đã trúng ba giải: Nhất, Ba và Bảy của cuộc thi thơ Mùa Xuân do đài phát thanh Pháp Á, Saigòn, tổ chức cuối năm 1956.

Tôi chọn dùng hai chữ “khuấy động” cho giảm nhẹ phần ngỡ ngàng, bối rối của giám đốc đài thuở đó là ông Hoàng Cao Tăng và, những thành viên được đài mời làm giám khảo cuộc thi mà, trưởng ban là nhà thơ Hồ Đình Phương! (4)

Số là ban giám khảo không thể nghĩ được rằng thí sinh trúng giải nhất tên Đoàn Minh Tuấn lại là một thiếu niên, chứ không phải một… lão niên. Thứ đến, tác giả Lê Hà Vĩnh, bút hiệu Đoàn Minh Tuấn (của giải nhất) và hai bút hiệu khác của hai giải còn lại, không có một bằng chứng, một giấy tờ gì khả dĩ thuyết phục được ông Hoàng Cao Tăng cũng như ban giám khảo trao số tiền thưởng trên 3,000 đồng (quá lớn thời đó,) cho một thiếu niên không ai biết mặt!

Tôi không biết một thiếu niên khác, ở trường hợp Lê Hà Vĩnh, sẽ ứng xử ra sao trước sự từ chối hợp lý của đài Pháp Á. Chưa kể sự việc còn liên quan tới vấn đề thủ tục tài chánh, xuất quỹ. Nhưng, với Lê Hà Vĩnh thì, một lần nữa, cũng rất sớm, cho thấy tính quyết liệt của chàng, khi họ Lê khẳng định:

“Tôi không biết. Các ông làm sao thì làm. Tôi chỉ biết, tôi là người trúng tất cả 3 giải. Các ông phải trao tiền thưởng cả 3 giải đó cho tôi!”

Trước cuộc “đối đầu cực kỳ căng thẳng” đó, khi được hỏi, họ Lê kể, có một sự việc tới giờ ông không quên: Đó là tình cảm đặc biệt mà nhà thơ Hồ Đình Phương dành cho… “Đoàn Minh Tuấn.” Ngay tự giáp mặt thứ nhất, Hồ Đình Phương đã bắt tay Lê Hà Vĩnh, nói:

“Anh hoàn toàn tin em là người trúng 3 giải của cuộc thi thơ này. Anh hoàn toàn tin em chính là Đoàn Minh Tuấn…”

Nhưng, như đã nói, vì không có một chứng cớ cụ thể nào khả dĩ khiến đài Pháp Á có thể giao toàn bộ số tiền thưởng cho Lê Hà Vĩnh; cuối cùng nhà thơ Hồ Đình Phương quyết định triệu tập toàn ban giám khảo họp tại trụ sở đài Pháp Á, với sự hiện diện của “thí sinh tự nhận trúng 3 giải thưởng” Lê Hà Vĩnh và, giám đốc Hoàng Cao Tăng, để… thực chứng tài làm thơ của thiếu niên đặc biệt này.

Các giám khảo lần lượt ra đề tài cho Lê Hà Vĩnh với các thể thơ từ hát nói, đường luật tới năm chữ, bảy chữ… Những thể thơ đã đem vinh quang về cho Lê Hà Vĩnh.

Cuộc “Thực chứng tài năng thi ca” diễn ra nhậm lẹ hơn chờ đợi của tất cả mọi người. Nói cách khác, Lê Hà Vĩnh không chỉ thỏa mãn đòi hỏi của ban giám khảo mà chàng còn hoàn tất mọi đòi hỏi một cách dễ dàng, hoa mỹ. Kết quả, toàn ban giám khảo đồng ý ký vào biên bản cuộc “thực chứng”: Xác nhận Lê Hà Vĩnh là tác giả trúng tất cả 3 giải nhất, ba và bảy của cuộc thi. Ký nhận này còn mang ý nghĩa, tương lai, nếu có một người nào khác khai nhận họ mới là người trúng, dù chỉ một trong ba giải vừa kể thì, toàn ban giám khảo sẽ phải trách nhiệm luôn cả số tiền đã trao cho họ Lê.

Lãnh được tiền thi thơ từ đài Pháp Á, Lê Hà Vĩnh đi thẳng tới một tiệm cầm đồ, hỏi mua một chiếc xe đạp “xịn” nhất với giá chẳng đáng bao nhiêu so với số tiền chàng nhận được.

Một điều đáng nói nữa là sau sự việc vừa kể, nhà thơ Hồ Đình Phương đã viết một loạt bài ba kỳ về “Thần Đồng Thi Ca” Hoài Nam (bút hiệu chính thức, đầu tiên của Lê Hà Vĩnh), trên tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong. Loạt bài này đem đến cho chàng không biết bao nhiêu thư ái mộ! Cũng từ đấy, Hoài Nam trở thành bạn thơ nhỏ tuổi, thân ái nhất của thi sĩ Hồ Đình Phương.

Tôi không biết có phải định mệnh đã chọn Lê Hà Vĩnh là người nhận được một mùa văn chương bội thu hay không? Chỉ biết, sau khi được trao giải nhất về thơ của đài Pháp Á, Hoài Nam lại đoạt giải nhất truyện ngắn do tuần báo Đời Mới tổ chức. Ở thập niên (19)50 với nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh trong vai trò chủ bút, Đời Mới được coi là tuần báo uy tín thời bấy giờ. Báo Đời Mới như một thước đo hay, một diễn đàn “ấn chứng” tài năng những cây bút mới.

Cũng thời gian này, họ Lê còn đoạt giải nhất cuộc thi viết kịch do cơ quan Văn Hóa Vụ tổ chức.

Nhưng, như Hoài Nam tâm sự sau này, chính vì vinh quang tới quá sớm với chàng mà, họ Lê không thể tiếp tục công việc bán báo.

“Thần đồng thi ca” Hoài Nam tự thấy phải có cho mình một công việc khác. Một công việc liên quan tới chữ, nghĩa. Bởi thế, họ Lê phải bắt đầu con đường mưu sinh bằng cách viết truyện ngắn cho các nhật báo như Ngôn Luận, Lẽ Sống… Tuy nhiên nhuận bút truyện ngắn nhận được mỗi tháng, không cách gì đủ cho chàng duy trì nếp sống phong lưu trước đó. Chưa kể khi đã thành một “nhà thơ lớn” họ Lê cũng không thể sống dưới mức sống tối thiểu của một... “danh sĩ”.

Trước tình cảnh… bấp bênh của “thần đồng thi ca” Hoài Nam, nhóm học sinh quây quần quanh tuần báo Văn Nghệ Học Sinh (VNHS) - - Như một thứ “nền tảng” của báo này, đã đồng lòng vận động Chủ bút Lê Bá Thảng, Tổng thư ký Giang Tân của tuần báo này, tìm cho Hoài Nam một việc làm tại tòa soạn, như một “đại diện thế giá” của họ.

trandatu_nhaca_1-content-content

Tới đây, tôi nghĩ, có lẽ cũng nên mở một dấu ngoặc, để ghi nhận một sinh hoạt khá đặc thù của thế giới văn nghệ học sinh thời giữa 1950, đầu 1960. Đó là sự kiện một số tuần báo, luôn cả nhật báo, đã dành nhiều trang báo cho những cây bút học sinh. Để gây thành phong trào, họ thường tìm một vài cây bút trẻ nhiệt tình, năng động, có điều kiện vật chất và nhất là thì giờ, quy tụ bạn bè cùng trang lứa, sở thích, gặp gỡ nhau mỗi tuần hoặc, mỗi tháng chung quanh một đàn anh hay đàn chị trách nhiệm các phụ trang. Nó giống như một thứ “friend club” của những người trẻ ái mộ các văn nghệ sĩ hiện nay vậy.

Ở dạng này, tuần báo Văn Nghệ Học Sinh được coi là tờ báo đi bước đầu.

Nối gót báo VNHS và thành công là “friend club” vây quanh chị Kiều Diễm Hồng (bút hiệu của nhà văn Phạm Cao Củng), phụ trách phụ trang văn nghệ học sinh, nhật báo Ngôn Luận. “Friend club” của “chị” kiều Diễm Hồng, có những tên tuổi thành danh sau này, như Nguyễn Đức Nam, Hồng Thủy, Bích Huyền, Lê Đình Điểu, Ngọc Hoài Phương v.v…

Hình thức “friend club” đó, cũng được nhà văn Duyên Anh duy trì và khai triển vào những năm giữa thập niên (19)60 qua những buổi họp mặt, cấp phát thẻ “hội viên” cho những người ghi tên tham dự, ủng hộ trang Búp Bê trên nhật báo Sống; khi ông phụ trách trang văn nghệ học sinh cho nhật báo ấy.

Trở lại với “Thần đồng thi ca” Hoài Nam, thoạt tiên, chàng được nhận làm việc ở tòa soạn VNHS trong vai trò “Thầy Cò” (sửa lỗi chính tả). Sau một thời gian, họ Lê được giao phó phần vụ trả lời thư bạn đọc, trước khi trở thành phụ tá Tổng thư ký Giang Tân, trong việc đọc, chọn bài nhận được…

Thời gian này cũng chính là thời gian định mệnh đã lặng lẽ chuẩn bị mở cho họ Lê thêm một cửa khác. Cánh cửa dẫn vào cuộc tình với người con gái họ Trần - - Trần Thị Thu Vân: Cây bút ở cố đô Huế, có nhiều sáng tác xuất sắc, trở thành một trong những “ngọn cờ đầu” của “cộng đồng” những cây bút học sinh tung hoành dọc ngang sân chơi tuần báo VNHS.

Tôi nghĩ, nhiều phần Y Dịch / Lê Đình Điểu và các bạn cho rằng: Kết hợp hay tao ngộ giữa một Hoài Nam “Thần đồng thi ca” và, một Trần Thị Thu Vân “Ngọn cờ đầu” của họ, là một hạnh ngộ không thể xứng hợp hơn.

Nhưng, vẫn theo tôi, nếu định mệnh không mỉm cười trước tác hợp tốt đẹp này thì, dù các bạn của họ Lê có hăm hở cách mấy, thời gian cũng sẽ cho họ câu trả lời ngược lại!

Không biết những người đưa thư ở hai đầu Huế - Saigòn trong một thời gian dài có nhận ra những túi đựng thư của họ bỗng nặng hơn?

Riêng tôi, tôi nghĩ những lá thư, những bài thơ của Hoài Nam - Trần Thị Thu Vân đã từng ngày rút ngắn khoảng cách địa lý giữa hai đầu tâm tưởng.

Cuối năm 1957, khi chính phủ khánh thành đường xe lửa nối liền Saigòn-Huế, với sự “cổ võ” của bằng hữu, “Thần đồng thi ca” Hoài Nam là một trong những hành khách đầu tiên, bước lên chuyến xe lửa “định mệnh” này; sau khi đã báo trước cho “Ngọn cờ đầu” Trần Thị Thu Vân biết, chàng sẽ ghé thăm họ Trần, chiều Mồng Một Tết. 1958.



Nhiều năm sau, trong “Hồi ký một người mất ngày tháng,” Nhã Ca ghi lại những cảm xúc choáng, ngất đầu đời mình, như sau:

“Mùng Một Tết, 1958


“Hoa vàng. Cành mai nhỏ trên bàn thờ. Cành mai lớn giữa phòng khách. Thềm nhà, hai chậu cúc đại đóa nở rộ. Trong sân, vạn thọ thược dược chen chúc. Ngoài cánh cổng song sắt, những bông cúc thảo dại mỏng manh, vươn lên từ lề cỏ bên đường.

“Coi chừng. Tới giờ. Đó. Tiếng còi tầu. Con bé thật ngố. Đã biết trước, chờ sẵn, vậy mà vẫn giật mình, làm gẫy mất một bông thược dược.

“Tầu hỏa đang hú còi vào ga. Ghê quá. Anh ta tới rồi đấy. Tầu từ Đà Nẵng ra đúng sáng Mùng Một Tết. Còn phải tìm đường, tìm nhà. Trước sau một giờ trưa, sẽ đi qua cổng. Bẩy giờ tối sẽ tới, sẽ gặp. Thư cuối năm, anh ta báo trước vậy.


“Buổi trưa. Bao nhiêu người qua đường, biết ai là anh ta. Run quá. Coi tề, cái người nhìn mình một cái rồi quay đi, bước nhanh hơn. Anh ta? Anh ta vậy há? Mỏng như tờ giấy. Còn mặt mũi? kịp thấy chi mô. Mới nghĩ chắc anh ta đó, mắt con bé đã hoa lên rồi. Nhát.


“Tối đến. Con bé ra sao hỉ? không nhớ. Bước vào nhà, chưa mời, anh ta đã ngồi. Ba đang loay hoay vặn cái radio bóng đèn cổ lỗ, đầy tiếng kêu rồ rồ.

Anh ta vậy. Ông anh lớn trong nhà nhăn mặt, bỏ sang phòng bên.


“Con bé ú ớ. Những lá thư xuôi ngược cả năm Sàigon- Huế- Sàigòn. Những bài thơ tình đầu. Anh ta ngồi đó. Ốm nhom. Mặt rỗ. Giọng Bắc Kỳ dấm dẳng như ông thánh ông tướng. Được gì nhỉ? Cái miệng. May quá, anh ta còn biết cười.


“ ‘Đi dạo với anh một lát nhé. Được chứ?’


“Anh ta nói khi đứng ở cổng.


“ ‘Anh ra trước. Rẽ trái. Đợi ở góc đường.’


“Con bé khoác cái áo vét nỉ mầu vàng, buộc tóc. Có chút mưa bụi lất phất. Sợ cả tiếng guốc mình lê trên lề đường. Run dữ. Rứa mà dám đi với anh ta ra đường.


“Một ngã ba.


“ ‘Cây gì đây?’


“ ‘Cây sầu đông.’


“Một ngã tư:


“ ‘Còn đây là cây gì?’


“Cây đoát.”


“ ‘Cây gì?’


“ ‘Cây đoát.’


“ ‘Đoát. À. Còn con đường?’


“ ‘Đường Hàng Đoát.’


“Đi nữa. Khuôn mặt anh ta lúc nào cũng như muốn lẩn vào bóng đêm. Mấy lần con bé phải nén tiếng kêu, cố để khỏi bổ nhào vì những con cóc ở đâu ra nhiều quá, nhẩy lon ton bên chân.


“ ‘Cóc à?’


“ ‘Cóc.’


“Cứ dấm dẳng vậy cho tới lúc quay về bên cánh cổng sắt.


“ ‘Không nói gì à?’


“ ‘Bao giờ anh đi?’


“ ‘Không biết.’


“Im lặng. Đứng. Gió. Con bé rút cổ lại.


“ ‘Em lạnh?’


“ ‘Không.’


“ ‘Mai làm gì?’


‘Sáng, phải theo ba má sang chúc tết bên ngoại.’


“ ‘Mình còn gặp lại chứ? Buổi trưa?’


“ ‘Ở mô?’


“ ‘Anh ở khách sạn Đồng Lợi. Số 47, đường Gia Long, trên lầu, phòng số 4.’


“Khách sạn? Con bé mà dám leo lên một khách sạn giữa thành phố Huế? Có mà muốn tự tử.


“ ‘Anh chờ sẵn ở dưới. Trưa mai. Tới nhé.’


“Con bé làm thinh.


“ ‘Tùy em. Anh sẽ chờ từ một giờ trưa. Nếu em không đến, sáu giờ chiều có chuyến tầu rời Huế. Chúng ta sẽ không gặp nhau nữa. Lạnh rồi. Em vào đi. Từ biệt.’


“Anh ta quay đi, lầm lũi.” (5)


Tôi nhớ, khi viết về cuộc “đối đầu cực kỳ căng thẳng” giữa Hoài Nam và ban giám đốc phát thanh Pháp Á, tôi đã nói tới tính quyết liệt của họ Lê. Tính quyết liệt này, tôi gặp lại trong phần cuối của trích đoạn hồi ký trên, qua hai chữ “tùy em!” Trước đó, tôi cũng gặp lại tính chất ấy trong bài thơ “Vĩnh Cửu” bài đầu tiên họ Lê dùng bút hiệu Trần Dạ Từ, đăng tải trong tạp chí Gió Mới, số 1, 1957, của Hội Giáo Chức Việt Nam mà, thi sĩ Nguyên Sa là chủ bút:


Mười tám tuổi anh đã là như thế
Một hồn bơ vơ lưu lạc giữa đời
Sáng sân ga, chiều quán xá rong chơi
Thành phố lạ thiết tha từng bước chậm.


“Mười tám tuổi anh đã là như thế,” tôi thích lắm, câu thơ tự tin và, hàm chứa ít nhiều ngạo mạn này. Điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây là tính “quyết liệt” trong đời thường, cũng như trong hành trình chữ, nghĩa của họ Lê.


Không lâu sau “Vĩnh Cửu,” bút hiệu Trần Dạ Từ xuất hiện trên tạp chí Sáng Tạo, với một bài thơ năm chữ, nhan đề “Thơ Cũ Của Nàng”:


Người đi qua đời tôi
Trong những chiều đông sầu
Mưa mù lên mấy vai
Gió mù lên mấy trời
Mây mù lên mấy biển

Người đi qua đời tôi
Hồn lưng mùa rét mướt
Đường bay đầy lá mùa
Vàng xưa đầy dấu chân
Lòng vắng như ngày tháng
Đen tối vùng lãng quên

Người đi qua đời tôi
Chiều ầm vang tiếng sóng
Bàn tay mềm khói sương
Tiếng hát nào hơ nóng

Người đi qua đời tôi
Nghe những lời linh hồn
Phi lao dài tiếng ru
Êm ái lòng hối tiếc
Trên lối về nghĩa trang
Trong mộ phần tối đen

Người đi qua đời tôi
Không nhớ gì sao người
Em đi qua đời anh
Không nhớ gì sao em.
(Trần Dạ Từ, trọn bài).


Năm 1991, khi nhà Vincent and Company xuất bản tuyển tập “Mộng Dưới Hoa – 20 bài thơ phổ nhạc” của nhạc sĩ Phạm Đình Chương, ngay dưới ca khúc “Người Đi Qua Đời Tôi” Thơ Trần Dạ Từ (trang 22,) có một đoạn viết ngắn, nguyên văn:


“Bài thơ mang tựa đề 'Thơ Cũ Của Nàng', trích trong tập 'Thủa Làm Thơ Yêu Em', 1958, khi người viết mới 18 tuổi. Mười một năm sau, tháng sáu 1969, thơ được phổ nhạc.


“Còn nhớ, đó là một sáng Chủ Nhật khi Saigòn mưa bão. Ông Phạm Đình Chương điện thoại, nhất định bắt phải lên Đêm Mầu Hồng ăn sáng.


“Vừa phổ xong bài thơ đêm qua. Ông Bà nghe nhé.


“Nhạc sĩ tự tay pha cặp rượu đầu tiên trong ngày rồi ngồi vào đàn, nắn nót từng giai điệu và Thái Thanh bắt đầu hát.


“Saigòn mưa bão. Phòng trà ban ngày, cột gỗ và bàn ghế ngổn ngang. Đó là ký ức của tôi về bài thơ phổ nhạc này, từ 22 năm trước.


“Trần Dạ Từ, 1991.”


Theo tôi, đó là một trong nhiều bài thơ hay, có từ trước, cũng như sau… “Đêm-từ-biệt…Trần” của nhà thơ Trần Dạ Từ, tính tới năm 1958. Năm “mười tám tuổi anh đã là như thế!”


Vâng. Quả… “đã là như thế”!


Du Tử Lê,

Nov. 27-2010

________

Chú thích:

(1) Nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh sinh năm 1909 tại Trà Bồ, Phù Cừ, Hưng Yên. Năm 1946, ông tham gia kháng chiến chống Pháp ở chiến khu; cùng với các nhà văn như Nguyễn Đình Lạp, Đặng Thai Mai, Trưởng Tửu, Nguyễn Tuân… ông thành lập nhóm Hàn Thuyên. Năm 1952 ông về Hà Nội, sau đó vào Huế rồi Saigòn, cộng tác với một số báo chí; làm cố vấn cho một số tổ chức, đảng phái miền Nam. Ông cũng được nhìn như một thứ “lãnh tụ văn nghệ” của miền Nam, qua sinh hoạt gọi là “Đàm trường viễn kiến” ở Saigòn. Nhà văn Nguyễn Đức Quỳnh mất năm 1974, tại Saigòn. (Theo Wikipedia.)


(2) Nhà văn Vũ Thư Hiên sinh ngày 18 tháng 10 năm 1933 tại Hà Nội. Cùng với thân phụ là Vũ Đình Huỳnh, ông bị bắt giam 9 năm, trong vụ án gọi là “Vụ nhóm xét lại chống đảng.” Từ năm 1993 – 1995, ông ở Nga với tư cách phiên dịch cho một công ty thương mại. 1996 ông ở Ba Lan một thời gian ngắn trước khi quyết định tỵ nạn tại Pháp. Ông hoàn tất hồi ký “Đêm giữa ban ngày” năm 1997 tại Paris. (Theo Wikipedia.)


(3) Phùng Quán là tên thật, sinh năm 1932 tại Hương Thủy, Huế. Ông tham gia phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm năm 1956, nổi tiếng với bài thơ “Lời mẹ dặn.” Nên có một thời gian dài ông bị đầy đọa. Mãi tới năm 1988, khi tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội” ra đời, được trao giải thưởng Văn Học Thiếu Nhi của Hội Nhà Văn Việt Nam, ông mới được phục hồi một phần danh dự. Ông mất năm 1995, tại Hà Nội. (Theo Wikipedia.)


(4) Theo Lê Mộng Hòa trong cuốn “Thi Nhân Huế,” xuất bản năm 1960 thì, nhà thơ Hồ Đình Phương sinh ngày 1 tháng 3 năm 1927 tại Huế. Ông nổi tiếng từ những năm cuối thập niên (19)40, đầu thập niên (19)50. Rất nhiều bài thơ của ông được nhạc sĩ Hoàng Trọng soạn thành ca khúc. Trong số này, có nhiều bài được quần chúng yêu thích như “Bạn lòng,” “Mộng ban đầu” hay “Bên bờ đại dương” v.v…


(5) Nhã Ca, “Hồi ký một người mất ngày tháng,” Thương Yêu xuất bản, California, 1991.


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
07 Tháng Tám 201812:00 SA(Xem: 1862)
Tôi không biết có phải những thỏi nước đá lạnh buốt, đan kết nhau như một tấm lưới lớn đã giải thoát tôi khỏi những vòi bạch tuộc của ác mộng;
22 Tháng Mười Một 201712:00 SA(Xem: 11020)
Dù bây giờ, Việt Dzũng không còn nữa, nhưng những đóng góp, những đầu tư của Việt Dzũng cho tự do, nhân bản và tình người, sẽ mãi còn là những ngọn lửa ở được với mai sau.
26 Tháng Chín 201710:12 SA(Xem: 842)
“mất hay còn...” chính là nhan đề bài viết ngắn, như nén hương thắp cho sự nằm xuống của một hoạ sĩ, một nhà văn - - Và, hương thơm, gửi chị Lai Hồng, người bạn chung, của chúng ta.
25 Tháng Chín 201712:00 SA(Xem: 2573)
Tác giả "Mưa" đã trở về. Ông thực sự đã trở về sau khi đến cõi tạm này, với một mơ ước nhỏ nhoi, khiêm tốn.
01 Tháng Tám 20176:55 SA(Xem: 1650)
Tôi vẫn nghĩ, nếu có những sự kiện đáng ghi nhớ, bị thời gian xóa nhòa hay đánh cắp một cách thô bạo, khi người ta bước vào tuổi già thì, cũng có những sự kiện, thời gian đã cho thấy sự bất lực của nó.
17 Tháng Năm 201712:00 SA(Xem: 3749)
Tôi gặp lại Hội An / Chùa Cầu những ngày lũ. Lụt. Những ngày nước sông Thu Bồn dâng cao, xóa trắng đôi bờ.
26 Tháng Tư 20171:38 CH(Xem: 1184)
Thanh nói, Thanh quá buồn. Có thể nào cho Thanh một tối ngồi ở cà phê Hân, trước khi chúng ta sẽ không còn có được một điều gì cho riêng mình. Tôi đồng ý.
17 Tháng Tư 20171:06 CH(Xem: 1136)
Trong ánh nắng của một buổi chiều sắp tối, đứng nhìn bạn nghiêng đầu trên chiếc vespa cũ, lao đi như một mũi tên buồn, không biết hướng về đâu!?!
28 Tháng Ba 201712:00 SA(Xem: 12618)
Tự thân tiếng thơ này đã mang trong nó một lực hút mạnh mẽ. Một từ trường hình ảnh, ý tưởng, ngôn ngữ mới mẻ. Gây chấn động không chỉ giới cầm bút mà, luôn cả độc giả nữa.
28 Tháng Hai 201712:00 SA(Xem: 2582)
Tôi cố gắng để không biểu lộ một cảm xúc nào khi nói chuyện với D. qua điện thoại. Những hồi chuông ngân, reo, lục cục trong giọng nói của D., khiến tôi thấy mình như có tội.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 234)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
(Xem: 221)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 86)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 114)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 343)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
(Xem: 4918)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 399)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 11929)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1321)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 6032)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 269)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 389)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20193)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15051)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12570)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15799)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13893)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12365)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10373)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9615)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9744)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8954)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8554)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9715)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14970)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21312)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27148)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18631)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19730)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23978)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21653)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18106)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,891,842