Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 3)

20 Tháng Chín 201112:00 SA(Xem: 18718)
Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 3)


LNĐ: Loạt bài dưới đây, trích từ phần viết về Thanh Tâm Tuyền, trong cuốn "Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh," ký sự, nhận định của Du Tử Lê, do nhà xuất bản Tao Đàn, Saigon, ấn hành từ năm 1965, tại Saigon. Vì bài viết chiếm nhiều trang trong sách, nên sau khi được được sự đồng ý của tác giả, chúng tôi sẽ phân thành nhiều kỷ để bạn đọc dễ theo dõi.
Nhân đây, chúng tôi cũng xin được gửi lời cám ơn tới nhà thơ Thành Tôn, hiện cư ngụ tại miền nam California, đã cho lại chúng tôi, tư liệu này.
Trân trọng,
Trang nhà dutule.com

-------------- 

 

ttt2-content-content

 

Bây giờ, chín mười năm đã trôi qua. Bao nhiêu vật đổi sao dời - những xung đột - những tương tranh giữa cũ và mới đã chia xa, đã lùi sâu vào dĩ vãng. Sự hình thành của giòng nghệ thuật mới, hôm nay đã vươn mạnh và đang lao đi, tiến tới sung mãn hưng thịnh, những tập thơ tự do đã liên tiếp xuất hiện trên các giá sách, cũng như tràn ngập trên các chương báo. THANH TÂM TUYỀN một lần nữa lại xuất hiện trong khuôn dáng độc đáo cố hữu với Mặt Trời Tìm Thấy (4)

 

Phần lớn những thi bản của tập thơ thứ hai này được sáng tác trong khoảng thời gian từ 1956 - 1960. Thoạt tiên nó được khoác danh “BÀI NGỢI CA TÌNH YÊU” . Theo tác giả thì khi chọn lựa tựa đề đó - Ông đã liên tưởng tới “GIÒNG THƠ TÌNH BẤT HỦ KIỂU LE CANTIQUE DES CANTIQUES CỦA THÁNH KINH”. Sau được dự định đổi thành LIÊN THƠ (5) và lẽ ra đã trình làng từ năm 1960, nhưng mãi tới 4 năm sau mới thực hiện được với tựa đề Mặt Trời Tìm Thấy.

 

Thoạt tiên, tôi có ý định đi vào THANH TÂM TUYỀN bằng lối ngõ “Mặt Trời Tìm Thấy”, chứ không bằng “TÔI KHÔNG CÒN CÔ ĐỘC”, (mặc dù nhiều người thường quan niệm rằng tập thơ đầu tay bao giờ cũng là tập thơ kết tinh bởi cao độ đam mê thuần khiết nhất. Như một thứ ‘tình đầu” với tất cả những ngỡ ngàng, sơ sót ngây dại, như náo nức, mê man, nồng nàn, thành khẩn đắm đuối hơn cả). Vì ở những nhà thơ tự do hay hôm nay, thơ không còn ý nghĩa một ngọn suối mát, ngọt ngào, một vùng tình yêu yên nghĩ, một cõi hư vô trầm tĩnh với một ngôi sao thần tượng rực rỡ thánh thiện mà là: “… tên ăn mày lẫn giữa đám đông khốn cùng với một mẩu tự do sót lại. Đám đông bị lôi cuốn đi trong cơn lốc tối tăm khủng khiếp, rất gần gũi nhau để hiện lên cô đơn trong từng kẻ một. Người làm thơ hôm nay không trông từ ngôi cao vĩnh viễn, hẳn có mặt và cùng cô đơn, cô đơn hơn ai hết. Không chuyển cô đơn lên một bầu trời bình yên để hòa đồng trong tĩnh mịch trường cửu, hẳn gục mặt vào cô đơn giữa một giòng náo động bi phẫn đòi gần gũi trước mắt nhau”.

 

Cũng vì tiếng thơ hôm nay không còn là thơ thuần nhiên nữa, nó là những trận gió bão loạn cuồng giữa một vùng ý thức vật vã, khắc khoải, những tủi nhục, ươn hèn, những bĩ ổi, tội lỗi, những chém giết vô nghĩa, nhầy nhụa đọa lạc, vất vưởng của thân kiếp bất lực trước bao nhiêu thảm kịch dồn dập, xô cuốn - cái đau xót, uất nghẹn của tiếng thơ hôm nay là những “đau như thứ dữ cháy rừng” (Thơ TTT) hoặc thảm thiết của những “rưng rưng mùa hoa gạo - lỡ một ngày mai tôi chết trần truồng không cơm áo” (thơ QT). Nên giá trị của nó, nằm ngay nơi từng mẩu vụn đời sống, từng cơn lốc phẫn nộ mê sảng của ý thức, tôi nghĩ không nhất thiết phải căn cứ vào những gì có trong “Mặt Trời Tìm Thấy” - hơn nữa với “Tôi không còn cô độc” - vì với thi phẩm này, tác giả tự nhận: trong “tôi không còn cô độc”, tôi đã mơ hồ nhận thức điều ấy khi viết: “xin đừng ai gọi tôi là thi sĩ” - Điều ấy T.T.T muốn nói: “với những người làm thơ hôm nay, thơ không còn là một mục đích cuối cùng của một số kiếp hay ngôi báu thiêng liêng mà thi nhân muốn vươn tới - mà chỉ mang ý nghĩa một phương tiện dẫn tới vùng ý thứ sâu thẳm để khai quật, thâm nhập soi sáng đời sống…

 

Từ đó, tôi đi vào vùng bão biển, rừng cháy, của tâm hồn Thanh Tâm Tuyền bằng tất cả cố tình không máy móc, không tuần tự, hệ thống, giới hạn trong một phạm vi cố định. Bằng ý thứ bất chợt, một thoáng nhìn, thoắt gặp - Bằng sự mở tung, mọi cửa ngõ cảm quan, tâm hồn thành thiết nhập cuộc với cao độ say mê. Cuồng lưu ảnh hình đã lôi cuốn tôi dềnh trôi vào vũ trụ mang tên Thanh Tâm Tuyền. Giữa một khoảng trời hồn người và vật giới giao thoa hay trùng khít nỗi thấm cảm bọt bèo.

 

Vứt mẫu thuốc cuối cùng xuống giòng sông
mà lòng minh phơi trên kè đá
con thuyền xuôi
chiều không xanh không tím, không hồng
những ống khói tầu mệt lả
(Bao giờ)

Mẩu thuốc tắt, giòng sông trôi, con thuyền trôi - buổi chiều ấm ức thở bằng nhịp chán chường hấp hối của một thân tầu hay một tâm hồn, một thân xác đơn chiếc trong một hoàn cảnh ghẻ lạnh.

 

Đọc đoạn thơ trên, người ta có cảm tưởng đang phải đối diện với khuôn mặt lạnh lùng, với những vết hằn thâm u, lợm chán - Sa lầy trong vũng cô đơn quánh đặc, trước mắt thi nhân, tất cả hầu như đã rời xa, không còn rễ bám trong cùng sâu tâm thức, tất cả đã rữa tàn, qua đi, qua đi thoáng nhẹ, lạnh lẽo như một lời từ biệt, như một thanh âm cùng thấp chưa rung đã hòa lãng - chưa bay đã gẫy rập…

 

Như mắt
như ngõ hoang hồn này
hôm nay
nghe lời hát quen quen
người đàn bà ấy mang tên…
lời từ biệt.
Trên sân ga vắng
tiếng kèn trầm cùa một chuyến ô tô ray
đầy dĩ vãng

chiếc xe vẫn chỉ thuộc một mình
như kẻ say rót rượu lấy mà uống.

 

Những hình ảnh tiếp theo nhau đi vào tận cùng chán nản. Cái cảm giác lợm giọng đến độ muốn nôn mửa, muốn xé nát vùi chôn cuộc đời, thân xác trong thế giới hiện hữu tối tăm, bủa vây bởi những hệ thống giáo điều những thương đau phẫn uất, những máu, những thép, những hôm qua bất mãn, hôm nay nhầy nhụa. Giữa một cuộc sống mà tất cả mọi khuôn nếp cổ xưa đã bị đục khoét từ cội rễ. Sự sâu mọt rỗng mòn này, đã xô ném ý thức tới ngưỡng cửa bi thảm.

 

Mang cơn dông trong một hồn đầy những nhớ thương
cùng dĩ vãng
chiều thứ bẩy có nhớ thành phố tươi cười vườn cây trái mương tràn sông hoa điên cỏ dại
còn muốn sống như nguồn nước đổ, sao em trả lời bằng bệnh viện mắt kín mưa đêm

(Những người gặp một lần)

 

Ở Thanh Tâm Tuyền, người ta thường chợt bắt gặp, chợt nắm được cái lý trí băng hoại rách rưới. Tâm hồn ông là cả một bãi chiến trường của những tương xung nội tại và ngoại giới. Chính những xung đột, tranh chấp này đã mở lối, khơi màng cho thi nhân nhìn thấy mình. Nhìn thấy khuôn mặt mình, với những dáng vẻ nhữnhg nếp xếp gẫy đổ thê thiết của thân phận bé mọn mà vốn liếng không ngoài lòng thành khẩn, hành trang không ngoài cô đơn cùng những tham vọng ủ kín dưới đáy sâu tiềm thức. Và, trước mặt là cả một thành trì kiên cố của những tập quán, thành kiến, những tị hiềm đố kỵ, những đường mòn dẫn tới ngõ cụt, và trên đầu một vòng trời trĩu nặng thâm u.

 

Những giòng nước mắt
Xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
Bằng giọng của máu, của tủy, của hồn bắt đầu ngày tháng
Giữa rừng không lối dừng mãi trống không
Ném mình, ném đám đông vào trần truồng tủi cực xác thịt
Tan vỡ hôm qua, hôm nay, kể gì ngày mai

 

Người ta không thể trách cứ cũng không thể nặng lời kết án những nhà thơ tự do, nếu ta không muốn quay lưng lại thực trạng nhơ nhuốc, nếu chúng ta không thể tự lừa dối chúng ta, tự bôi phấn vẽ mặt, ra sân, diễn xuất như một tài tử chuyên nghiệp thượng thặng trên sân-khấu-rộng-lớn-cuộc-đời. Chúng ta phải nhìn nhận, phải tự thú: Cuộc sống hôm nay của chúng ta không hề được mặc áo khoác một ý nghĩa cao đẹp nào, cũng không một giá trị tinh thần nào, còn giữ nguyên ngôi vị, nuôi dưỡng ấp ủ trong nhịp sống quay đảo, cuồng điên hối hả.

 

Trạng huống đó lại bị sa lầy trong hố sâu của lý trí phù phiếm, bất lực. Chiến tranh, tai họa là những tấn kịch muôn đời còn nghiến ngấu con người, còn là những vòng dây oan nghiệt, trói buộc chúng ta trong không-gian-nước-mắt, thời-gian-máu-se:

 

Bắt đầu chảy máu những thầm kín khóc cổ họng mình
Ngón tay cấu lấy ống kèn, như một bùa thiêng
Chọn ngoài thể xác ngoài thương yêu ngoài dữ tợn
Chọn thế giới va chạm những loài chim réo gọi
Thời gian mềm
Không gặp thời gian
Không gian quay thành những vòng kỷ niệm
Rồi một buổi nào Blues hiện về xanh
(Đen)

 

Điệu Blue nào hiện về không xanh? Thế giới nào đã lùi xa? Khát vọng nào chỉ là những thanh âm nức nở, nát tan? Tình thương nào được nhen dậy hình thành bằng bóng tối đặc dầy hiện tại:

 

Bây giờ mùa Thu trời xuống thấp buồn vô cùng
Những kiếp hơi thở còn quyện lấy mọi hồn
Người vắng mặt, có mặt âm thầm ôm đêm tối
Ta ngó thời gian như soi gương
Cuộc đời bao giờ cũng chỉ là một.
(Thánh ca những người đã chết)

 

Là một với những:

 

Chuyến xe buýt chạy trong buổi chiều trời mưa
Mưa ngoài châu thành
Không tìm thấy bến không đỗ lại.

 

Và:

 

Thành phố ngã như con vật kiệt sức
Người ta nằm im trên vỉa hè, trong lỗ cống, dưới gầm cầu lòng sông ngoài đất trống
Người ta nằm im, những phiến đá sau cơn địa chấn
Không ai dọn dẹp, không ai chôn cất, không ai vắng mặt

(Khai từ một bản Anh hùng ca)

 

Và:

 

Ô! Budapest Budapest Budapest
Người ngồi ở đâu? Hà Nội hay Paris? Newyork hay Varsovie
Ồ! Budapest Budapest Budapest
Nhìn lên sân khấu học thuộc lòng mỗi lời

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
26 Tháng Tám 202012:00 SA(Xem: 7354)
Những người theo dõi sinh hoạt âm nhạc ở miền Nam Việt Nam vào giữa thập niên 1960...
31 Tháng Bảy 20209:56 SA(Xem: 2406)
Khi gặp Bùi Xuân Phái, thấy nhau, chúng tôi cùng bùi ngùi. Chúng tôi không nói được với nhau một lời nào!.! chỉ nhìn nhau. Mặc cho những giọt mắt già nua, hiếm hoi, lặng lẽ chảy…
11 Tháng Bảy 202012:00 SA(Xem: 15461)
dutule.com: Chúng tôi đăng lại, bài Du Tử Lê viết về bạn mình, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, như món quà muộn, mừng Sinh Nhật anh.
06 Tháng Bảy 202012:00 SA(Xem: 9733)
Nhìn lại toàn cảnh 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam
06 Tháng Sáu 20203:30 CH(Xem: 794)
Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930.
11 Tháng Ba 202012:00 SA(Xem: 6707)
họ không chỉ là những viên gạch lót đường mà họ còn là những con én lẻ loi, tin rằng trong hoàn cảnh nào thì, mùa xuân rồi cũng sẽ tới.
28 Tháng Giêng 202012:00 SA(Xem: 17204)
Với tiêu chí tự đặt cho mình: “Nhạc phải cho hay, lời phải cho đẹp và ý nghĩa;” Từ Công Phụng đã đem đến cho giới thưởng ngoạn những tình khúc sang cả, mượt mà từ nhạc tới lời.
27 Tháng Giêng 202012:00 SA(Xem: 7874)
Nhân cách kẻ sĩ miền Nam của nhà văn Bình Nguyên Lộc, phần nào rửa được những vết nhơ của thiểu số người cầm bút miền Nam, ngay sau biến cố tháng 4-1975
10 Tháng Giêng 202012:00 SA(Xem: 31175)
Mặc dù, mỗi chúng ta, hằng ngày, bất cứ lúc nào, ở đâu, cũng có thể gọi được, tự làm lấy cho mình một ly cà phê sữa đá. Chỉ riêng Anh thì không. Chẳng bao giờ, chẳng bao giờ, nữa!
01 Tháng Giêng 202012:00 SA(Xem: 8330)
Mùa xuân đồng nghĩa với sự hồi sinh của tất cả mọi đọt, mầm. Từ đó, tin yêu, hy vọng lấp lánh khắp cùng trời đất.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 7354)
Những người theo dõi sinh hoạt âm nhạc ở miền Nam Việt Nam vào giữa thập niên 1960...
(Xem: 2406)
Khi gặp Bùi Xuân Phái, thấy nhau, chúng tôi cùng bùi ngùi. Chúng tôi không nói được với nhau một lời nào!.! chỉ nhìn nhau. Mặc cho những giọt mắt già nua, hiếm hoi, lặng lẽ chảy…
(Xem: 15461)
dutule.com: Chúng tôi đăng lại, bài Du Tử Lê viết về bạn mình, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, như món quà muộn, mừng Sinh Nhật anh.
(Xem: 9733)
Nhìn lại toàn cảnh 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam
(Xem: 794)
Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930.
(Xem: 71)
Có khi nào ông biết rằng những cuốn sách của ông luôn hiện diện trong không gian ấm áp thân thuộc của tôi?
(Xem: 64)
người buồn như thể chiều khô/ bờ im cỏ dại trời ô gió gần
(Xem: 87)
A Lê, sáng nay Sài Gòn mưa nên khá buồn, em cũng vừa đốt thêm cho anh điếu thuốc. Ngày mai ở Cali là ngày giỗ đầu, mộ anh chắc sẽ nhiều hoa và khói ấm.
(Xem: 112)
Anh là người làm văn nghệ cũ mà tôi được chào đón thân tình, ấm áp nhất, cũng có thể là duy nhất
(Xem: 148)
Tên tuổi bác Lê, tôi biết đã lâu nhưng chả bao giờ nghĩ có thể, có dịp nào gặp, chứ đừng nói được trò chuyện, với một người mà mình hằng ngưỡng mộ.
(Xem: 12139)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 1549)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 2572)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 3017)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 2930)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 22782)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 17262)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 14942)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 18244)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 16165)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 14725)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 12511)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 11485)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 11573)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 10812)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 10534)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 17304)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 24168)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 29129)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 20625)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 22011)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 25677)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 24581)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 20763)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,670,314