Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 4)

27 Tháng Chín 201112:00 SA(Xem: 18451)
Thanh Tâm Tuyền, Con Ngựa Chứng Của Thi Ca Hôm Nay, (Kỳ 4)

LNĐ: Loạt bài dưới đây, trích từ phần viết về Thanh Tâm Tuyền, trong cuốn "Năm Sắc Diện, Năm Định Mệnh," ký sự, nhận định của Du Tử Lê, do nhà xuất bản Tao Đàn, Saigon, ấn hành từ năm 1965, tại Saigon. Vì bài viết chiếm nhiều trang trong sách, nên sau khi được được sự đồng ý của tác giả, chúng tôi sẽ phân thành nhiều kỷ để bạn đọc dễ theo dõi.
Nhân đây, chúng tôi cũng xin được gửi lời cám ơn tới nhà thơ Thành Tôn, hiện cư ngụ tại miền nam California, đã cho lại chúng tôi, tư liệu này.
Trân trọng,
Trang nhà dutule.com

 

ttt6-content-content


Ở phần đất thi ca mới mẻ này, người ta ghi nhận được những hình ảnh mới, ngôn từ mới, không theo một quy luật nhất thiết nào. Những hình ảnh, những ngôn từ đó đã dựng tạo thành một không gian phức biệt lạ lùng, nhiều khi đến độ tối tăm, kỳ bí. Chính sự vượt khỏi tầm nhận thức nhẵn quen, đã trở thành những định kiến ăn sâu trong thái độ thuởng ngoạn, trong thể cách đón nhận rung cảm của quần chúng, cho nên thơ tự do bước khởi đầu đã là bước lạc lõng cô đơn, trước mắt nhìn lãnh đạm, nhạt nhẽo khinh khi của đám đông. Và, Thanh Tâm Tuyền trong một giây phút chân thành khẩn thiết nào đó, đã phải thốt lên lời chán nản:

 

Tôi nhận rằng thơ vô ích như những trận mưa
Như những cái hôn - bóng gió, những giấc mộng đêm hè
Như tiếng hát họa mi hay chim ca đầu xóm
Bàn lưu ly thảo luyến luyến
Bàn tay hò hẹn đón mình ở ngã tư
Căn nhà cũ không kỷ niệm không thân tình thời gian

 

Ý thức bất lực là ý thức soi sáng viễn trình đi vào cuộc thế - thái độ nhìn nhận là thái độ tránh thoát ảo tưởng, vấp ngã, để trút bỏ mặc cảm, để tiến tới, để hô hào, gọi kêu những tâm hồn chí nguyện.

 

Thanh Tâm Tuyền đã nhập cuộc bằng con đường nghệ thuật Dionysos. Nói đến nghệ thuật Dionysos người ta thường nghĩ ngay tới nghệ thuật Apollpon, vì đó là nhận định của Nietzsche rút từ những tấn bi kịch Hy Lạp. Theo quan niệm của F. Nietzsche thì nghệ thuật Apollon là nghệ thuật được hình thành bởi những lệ luật cân đối, tròn trịa, sự trung hòa giữa ý thức trong sáng và vẻ đẹp thuần nhiên. Không điên loạn, không chà đạp chối bỏ, không bão bùng dấy loạn. Còn nghệ thuật Dionysos là nghệ thuật được tác thành bởi những phẫn nộ, những dằn vặt của ý thức thống khổ cùng quẫn, giữa những khuôn mẫu hệ thống cũ cần phải được đập nát, xóa nhòa.

 

Vì tiếng thơ Thanh Tâm Tuyền là những mảnh vụn của ý thức bị dồn nén, của kiếp sống đè nặng trong vùng tâm thức nổi loạn, nổ tung, giòng thơ vút đi, cuộn xiết. Tất cả bị phá vỡ, phủ nhận. Dĩ vãng chỉ còn là chuổi dài ươn hèn, sầu não, mơ mộng ảo huyền. Để đặt định lại, bắt đầu lại, bằng bước chân dũng mãnh, hơi thở nồng nàn chan chứa nhiệt tình, náo động khao khát đào xới, tìm kiếm, xây dựng một niềm tin, một ý nghĩa cho sự hiện hữu của con người hôm nay, cho ngày mai cho tất cả những tấm lòng hướng vọng về một vùng trời cao rộng, phóng khoáng, về một vùng biển mênh mang.

 

Tôi vốn là một Thi sĩ nghèo hèn
Không gia tài không địa vị không khí giới
Đến đây cất lời kêu gọi
Người nào không có ánh sáng tôi có tiếng kêu ánh sáng
(Và bình minh và mây trắng trời xanh)

 

Người nào không có ngày mai đây danh dự ngày mai
(Và nhà cửa và trẻ thơ và đầm ấm)

 

Người nào thiếu tình yêu thiếu tự do
Thì chút mắt, chút môi, chút thở
Tôi mang theo tôi một thế giới
Hoa cỏ chim muôn thời gian vũ trụ
Lòng hy vọng niềm tin tình bằng hữu chiến đấu

 

Dù khe khắt đến đâu, dù thành kiến bao nhiêu, ta cũng phải nhìn nhận một điều ở Thanh Tâm Tuyền, đó là nồng độ thành khẩn trông ngóng về cuộc đời với ý thức tự hiến, với tâm hồn thiết tha ôm choàng xã hội. Một xã hội đầy đẫy thảm kịch đau thương - Tất nhiên - của một dân tộc quá nhiều thương tiếc.

 

Tôi nghĩ ai kia, đã lên án tiếng thơ Thanh Tâm Tuyền và cho là những tiếng gào thét vô nghĩa của một kẻ điên, phản ảnh của một tham vọng làm dáng trí thức, làm bật nổi một sắc diện, vốn bất lực, để che dấu những mặc cảm, những tỵ hiềm nhỏ nhen cuồng dại trước những khuôn vóc lẫm liệt đã đi vào lịch sử văn học; nếu đọc đoạn thơ dưới đây sẽ thấy thương chàng, cảm thông cùng những ước vọng thật người, thật thơ, và cùng thật đau đớn xót xa vì nó là ảnh hình của thực trạng u ám, của đời sống bất trắc, thảm thiết thế hệ chúng ta - Trước những bấp bênh, dềnh nổi những nhơ nhuốc vẩn đục của giòng hiện tại, những phi lý thật vô cùng phi lý.

 

Tôi là mưa gió xuống những tâm hồn khô nẻ
Đốt lửa cháy những tâm hồn lạnh lẽo
Và sinh ra để ngợi ca cuộc đời, ngợi ca loài người
Tôi nói tiếng yêu đương cùng tương lai
Nhưng hát lời nổi loạn chống kẻ địch

 

Và:

 

Anh bảo đừng ngủ em chống mắt lên chờ kẻ địch
Đừng ngủ em, trời sắp sáng, đừng ngủ em
Anh trở xuống lấn vào đám cao ướt sắp vượt đầu
Và lại nghe hát khúc hát mỏng như tơ sợi rét dăng ngang mặt
(Tuần gác. Văn số 18)

 

Bằng vào những hình ảnh thoạt tưởng như đứt đoạn rạc rời, những ngôn ngữ thoạt tưởng không mang một ý nghĩa; bằng vào những mảnh vụn, những đứt khoảng đó, Thanh Tâm Tuyền đã tạo cho mình một khuôn mặt mà, với đám đông vô cùng lơ láo, nhợt nhạt, thất sắc - Nhưng đó là khuôn mặt Thanh Tâm Tuyền: Độc đáo, lẻ loi, bi thảm, phẫn nộ. Thế giới của chàng là thế giới của bão loạn suy tư trong hiện tại, hoài nghi ở tương lai và đoạn tuyệt với quá khứ. Từ thế giới cô đơn lẻ chiếc này, phải chăng chàng đã tự nguyện chọn hiu quạnh, bóng tối như mặc nhiên nhìn nhận sự hiện hữu của mình để từ đó vươn lên, ngó xuống đời mình:

 

Tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ:
Thanh Tâm Tuyền.

Còn gì kênh kiệu, ngạo mạn hơn, mà cũng còn gì đau đớn, tủi hờn hơn!

 

Có người cho rằng đó là thái độ giận lẫy của kẻ đã trót lỡ lầm hiến dâng tất cả nhiệt tình, tâm hồn, đổ trút tất cả vốn liếng trong cuộc thách đố, đỏ đen với định mệnh, với quá khứ hầu tranh ngôi độc sáng, cướp lại nguồn lực sáng tạo nơi tay thành kiến, khuôn mẫu cũ. Nhưng với những lãnh đạm, những quay lưng khiến thi nhân ngó lại cuộc viễn trình đơn độc, chợt thấy rằng mình đã bước những bước chân hẫng hụt giữa khoảng không hư ảo…

 

Nhưng chê hay khen, ghét hay yêu, chúng ta cũng không thể phủ nhận được sự có mặt của Thanh Tâm Tuyền trong danh sách những nhà thơ có công khai phóng một khuynh hướng nghệ thuật mới.

 

Nếu xưa, trào lưu văn chương tượng trưng Pháp, đã phối dựng cho chúng ta một Huy Cận, Xuân Diệu, Thế Lữ, Chế Lan Viên, Bích Khê, Hàn Mạc Tử, Lưu Trọng Lưu… thì trào lưu tư tưởng hiện đại cũng đem đến cho chúng ta một Quách Thoại, Nguyên Sa, Thế Phong, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền…

 

Nhưng điều quan trọng vẫn là: “Liệu các khuôn mặt đó có còn mãi mãi với cuộc đời hay không?” Vì thế, chúng ta cần phải soi rọi thực chất tiếng thơ Thanh Tâm Tuyền, trước khi có một thái độ dứt khoát về ông. Ở “Nỗi buồn trong thơ hôm nay”, ông đã viết: “Theo tôi những người làm thơ hôm nay không muốn được gọi là thi nhân vì thơ đối với họ không phải cứu cánh của cuộc sống, thơ chỉ còn là phương tiện để họ vào sâu trong ý thức, gặp mình, gặp được đời sống và may ra gặp được hồn người. Nên nó không mơ mộng nghĩa là không tạo những hình dáng cho cuộc đời vốn đã là hình dáng. Họ muốn nhìn vào thực tế bằng con mắt trọn tròn căng thẳng, phá vỡ hết mọi hình dáng để sự vật hiện ra với cái thực chất hỗn loạn không che đậy”.

 

Nhìn suốt hai thi tập “Tôi không còn cô độc” (1956) và “Mặt trời tìm thấy” (1964) - Quả Thanh Tâm Tuyền đã không còn nâng niu ve vuốt những mộng ước hão huyền, những nhớ thương vu vơ than mây khóc gió, những kết hoa, ép bướm, những mái tóc lơi lả, những đôi môi đào mọng, những ngón tay thiên thần, những áo xanh trích tiên, những canh khuya Tầm Dương. Người ta thấy ông rời xa miền tình yêu, cõi trú ẩn viên mãn của hầu hết các thi nhân lớn, bé… Mà người ta chỉ bắt gặp trong ông những ghế đá công viên, những cột đèn hè phố, những bến tầu kè đá, những trận địa bom đạn, những thép gai móc sắt, những thành phố thây ma, máu, lửa, nước mắt… từ những hình ảnh đó, tôi thầm nghĩ: Thanh Tâm Tuyền đã xô ném, dìm đắm thân xác trong cuộc sống thực chát chúa đó chưa? Khi mà những chất liệu nếm trải được từ giòng đời, bao giờ cũng là điều kiện tiên quyết đem đến cho nghệ thuật những hơi thở nồng nàn, sống động, bừng bừng sinh khí…

 

Tôi nhớ một đoạn văn: “Tuyền làm lính, ca tụng khói lửa, nhưng là sự sóng gió của tài tử chỉ có trên màn ảnh và trong Studio mà thôi, chứ Tuyền đâu có đủ là một con chim mỏ già đời để ra mặt trận và những loài chim mỏ trắng chỉ ca tụng bằng môi mép về sự gian lao” (6) và “Cuộc sống dẫy rũa đến độ trần truồng như một Lautréamont thì ông là sự vụn đổ mang những thảm trạng kinh hoàng (thì đấy là có hiện diện nghệ thuật Dionysos) rồi đến thảm kịch xẩy ra qua sự nghiệp âm nhạc của Wager cũng như sự vùng vẫy để đưa con người lên cao cả như một Nietzsche… Đều mang hình hài của sự sống thực thêm vào óc não đi trước nhân loại của vỹ nhân. Cho nên Lautréamont, Wagner, Nietzsche đã bất tử” (7). Với những viện dẫn này, tôi chỉ muốn nói tiếng thơ Thanh Tâm Tuyền còn thiếu vắng một sức sống bừng bốc, tương xứng với nồng độ tha thiết đam mê có thừa hay đủ cho ông hình thành một tác phẩm có chiều sâu nhưng thiếu sức chiêu dụ, lôi kéo người đọc đi vào thế giới trơ trụi, đầy mâu thuẫn, đầy dằn vặt đau đớn. Bởi đúng như tác giả “11 nhà thơ Việt Nam tự do” “đã nhận định”: “Nghệ thuật Apollon hay Dionysos đều làm cho thi nhân bất tử nếu sự thực có thiên tài, và lấy đời sống làm chất liệu cho thiên tài nẩy nở”.

 

Nếu một Verlaine không từng vào tù ra khám, làm sao có thể cảm động nổi người đọc với thi phẩm "Sagesse?" Một Dostoievsky không từng bị lên án tử hình, không từng bê tha bạc bài trụy lạc, làm sao có thể bất tử với Les Frères Karamazov, và uy danh vượt trên cả một Tolstoi, lẫm liệt - Hoặc phổ quát hơn, một Lamartine nếu không từng điên loạn vì Elvire, kẻ hồng nhan bạc mệnh, thì làm sao còn lưu truyền được tới nay, thiên tình ca bất hủ: Le Lac. Từ đó, tôi liên tưởng ở bước khởi hành, với cao độ thành thiết, Thanh Tâm Tuyền đã vượt lên mọi trở ngại, cản chắn, bưng bít, vùi dập của thành kiến, hệ thống đã từ mấy nghìn năm đâm rễ. Để có ngày hôm nay giòng thơ tự do cuộn chảy vũ bão, bừng bừng xô dạt tới chân trời hưng thịnh…

 

Nguyên điểm này cũng khiến ta phải ghi công đầu cho Thanh Tâm Tuyền khi tìm về nguyên ủy của sự thoát bốc dũng mãnh của tiếng thơ tự do. Nhưng liệu Thanh Tâm Tuyền còn bắt kịp cuồng lưu đó không? Một khi những kẻ song hành với ông như Tô Thùy Yên, Cung Trầm Tưởng… Và một số khuôn mặt trẻ khác như Nguyễn Đình Toàn, Trần Thi Nhã Ca, Trần Đức Uyển.v.v… đang vươn lên bứt phá, với nhịp sống quay cuồng lặn ngụp, nổi trôi giữa giòng đời thăm thẳm, với ưu điểm là cường lực đam mê, đắm đuối nhiệt tình và đã quá trầy trụa cuộc đời.

 

Tôi tin rằng, không những ông còn là Thanh Tâm Tuyền và sẽ là một Thanh Tâm Tuyền độc đáo, rực sáng, khả ái hơn. Nếu năng khiếu bẩm sinh được giao hòa, tôi luyện cùng đời sống nghiêng ngửa cân xứng, tôi chắc sau này, người ghi chép lịch sử văn học sẽ không còn ngập ngừng so đo, phong cho ông ngôi vị hoàng tử thơ tự do.

 

 

--------------------------------------

 

Chú Thích:

 

(1) Sáng tạo do Mai Thảo chủ trương - số 1 ra tháng 10 -1955, số chót 31 ra tháng 9 năm 1959 với sự trợ giúp tài chánh của một cơ quan văn hóa ngoại quốc, là hậu thân của Người Việt cũ.

(2) Sáng Tạo xuất bản 1956

(3) Xem Văn số 34

(4) Sáng Tạo xuất bản 1964.

(5) Liên tên một người yêu đã mất của TTT

(6) Thế Phong. Nhà văn tác phẩm cuộc đời: ĐNVH xuất bản 1965.

(7) XI nhà thơ Việt Nam Tự Do của Cao Đan Hồ, Tiết 10, Trang 47

 

 


Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
08 Tháng Tám 201812:01 CH(Xem: 234)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 221)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 86)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 114)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
18 Tháng Bảy 201810:16 SA(Xem: 343)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
11 Tháng Bảy 20183:49 CH(Xem: 345)
Bây giờ, trại đảo buồn chỉ còn trong trí nhớ rụng rơi, mờ nhạt…
03 Tháng Bảy 20183:13 CH(Xem: 332)
Dường như thảm kịch đất nước, lẽ sống / chết đã khiến Trần có một trái tim lớn hơn tuổi thật của mình, rất nhiều.
27 Tháng Sáu 20181:57 CH(Xem: 275)
Tôi cho Đinh Trường Chinh đã rất tinh tế khi ghi nhận rằng, đôi khi “sự thân thiết có thể đến từ những thứ nhỏ nhặt…”
20 Tháng Sáu 20189:21 SA(Xem: 243)
Tôi rất thích tính chân thật, không làm dáng của họ Nguyễn, khi ông mở đầu phần dẫn nhập cho những bài thơ của mình
13 Tháng Sáu 20181:29 CH(Xem: 332)
Tuyển tập này, cũng nên được nhìn như một ghi nhận tình bạn lấp lánh, thuở họ còn đủ ba người.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 234)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
(Xem: 221)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 86)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 114)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 343)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
(Xem: 4918)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 399)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 11929)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1321)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 6032)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 269)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 389)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20193)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15051)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12570)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15799)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13893)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12365)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10373)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9615)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9744)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8954)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8554)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9715)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14970)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21312)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27148)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18631)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19730)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23978)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21653)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18106)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,891,842