Bàn tay và, những đời mưa khác trong thơ Đoàn Minh Châu.

29 Tháng Mười Một 201312:00 SA(Xem: 4754)
Bàn tay và, những đời mưa khác trong thơ Đoàn Minh Châu.

Tôi mới đọc lại “Có thể” thơ Đoàn Minh Châu món quà Sông Hàn, quê nhà, do Nguyễn Lương Vỵ mang về, trao cho.
Không cần nhiều chú ý, người đọc cũng sẽ nhận ra ngay rằng, dù Saigon có hiện ra đôi chỗ trên lộ trình thi ca Đoàn Minh Châu, nhưng thổ ngơi trong cõi giới thơ Đoàn vẫn là Sông Hàn - - Quê hương(?) Nơi nắng gió tuổi thiếu nữ của Đoàn(?) đã, đang và sẽ còn như dòng chảy mênh mang của một đời sông, trước khi ra biển. 

doan_minh_chau_02-content
Nhà thơ Đoàn Minh Châu

Ngay tự trang thơ thứ nhất, mở vào “Có thể” (CT), Đoàn Minh Châu (ở lứa tuổi 8x) đã viết:

“nước sông Hàn đục như nỗi buồn của mùa xuân trên mái nhà / những con phố bên kia / thơ thẩn tìm một lễ tình nhân rực rỡ hoa đèn và kẹo ngọt..” (CT, tr. 9)
Hay:

“sông Hàn chảy ngang một nỗi buồn vất vưởng” (CT, tr. 20)

Hoặc nữa:

“ngày ráo hoảnh trước cơn bão sắp tới / có lẽ những đổi thay cần báo trước / bằng gió bằng lá bay bằng nước sông Hàn sáng nay chuyển màu đỏ sẫm” (CT, tr. 24)

Cụ thể hơn, chúng ta có:

“Đà Nẵng – thu / anh về mà xem nắng lụa / mỗi ngày sông Hàn chảy ngang qua mắt / mang theo những tấp nập của thành phố / những đèn đỏ đèn xanh quảng cáo…” (CT, tr.43)

Tuy nhiên, hình ảnh chiếm “thị phần” lớn nhất, khuynh đảo, lấn lướt mọi hình tượng khác trong “Có thể” của Đoàn Minh Châu lại là “bàn tay”. Với trên 80 bài thơ tự do, nếu làm một tổng kết, ta sẽ thấy “bàn tay” của người thơ trẻ tuổi này có hàng trăm lần được nhắc đến. Tôi chưa thấy cõi thơ của một người nữ nào mà “bàn tay” lại giữ vai trò tâm cảnh và, “chính diện” đến như thế. Từ những “bàn tay” hiện diện một cách minh thị như:

“ở đó / mùa hạ không mang dấu vết / nằm mơ trên bàn tay trống trơn” (CT, tr12)

Hoặc:

“ta ngồi chơi với thứ bảy / nghịch nỗi buồn trên tay / muốn khóc” (CT, tr. 16)

Tới những “bàn tay” không hiển lộ như:

“người đã mang đi rất nhiều cơn mưa / mang cả tiếng vọng của cơn dông ì ầm ngoài biển” (CT, tr. 39)

Hoặc:

“khép lại cánh cửa đằng xa kia để bước vào một cánh cửa khác ngay trước mắt” (CT, tr. 68)

Và thơ Đoàn, cũng đem đến cho chúng ta, nhiều bài có sự hiện diện của “bàn tay” nhiều hơn một lần trong một bài thơ (dẫu ngắn), như:

“những con đường chạy qua tay tôi / đời xuôi (…) / những con đường ngang dọc kẽ tay / chằng chịt sợi cày vá víu (…) / nhân gian có mấy con đường / mà một bàn tay đã có ngàn lối rẽ” (CT, tr. 55)

Cũng như trong cùng một bài thơ, “bàn tay” ẩn và hiện, tựa hai mặt của một mặt gương tương lai / quá khứ:

“…len lỏi giữa khe hở của nỗi nhớ nhung chặt chội / một góc nhỏ là những chiều vắng lạnh / cái rùng mình bất an của bàn tay lạnh / thả tuổi mình bay đi / mất hút // trong chiếc va li tôi xách qua mùa thu / thêm đôi mắt đợi những điều biết trước / và anh – một cơn điên nhét xuống đáy / rất cẩn trọng giữ gìn”. (CT, tr. 46)

*

Nếu bàn tay của nam giới chỉ có công dụng vuốt / sửa lại mái tóc, như những con gà trống chăm sóc bộ mã, thì, ngược lại, tương quan giữa bàn tay và mái tóc của người phụ nữ, lại là tương quan thiết thân, gắn bó / tố giác mọi trạng thái tâm sinh lý, từ buồn / vui, cô đơn, nhớ nhung, tới đau khổ, vật vã, tuyệt vọng, xốn xang, e thẹn… phản ảnh những nếp gấp đặc tính phái nữ bẩm sinh - - Như một người tình chung thủy, chí ít cũng suốt thời thiếu nữ - - Dù họ sở hữu một mái tóc dài hay ngắn. Phải nhận ra tương quan máu huyết, thịt xương giữa mái tóc và bàn tay người nữ, chúng ta mới thấy nữ tính là sợi chỉ đỏ duy nhất, xuyên suốt cõi giới thơ Đoàn Minh Châu. Dù cho Đoàn có đem vào trong thơ mình, những liên tưởng mới lạ, với những con chữ huy-hắc-lênh-đênh thì, chúng vẫn chỉ là tấm khăn lụa phủ che bản chất yếu đuối của Đoàn mà thôi:

“…nàng mọc thêm cánh tay quấn lấy nỗi buồn tầm tã chảy / khuôn mặt lẩn vào gương giấu đi vết trầy xước cào nát nụ hôn hời hợt bấu trên môi / lối đi xao xác rụng…” (CT, tr. 69)

Hoặc:

“khi em vớt thân thể mình ra khỏi chậu nước / thấy rớt lại những nụ hôn ngày xưa / xếp hàng dài như con đường trước mắt (…) / buổi tối không anh / buổi tối thừa thãi bàn tay vuốt ve nếp áo / em mang hình dạng của con bù nhìn rơm đặt giữa ngã tư phố đông / khoác mảnh vải rách chắp nối ý muốn người khác…” (CT, tr. 82)

Hay những câu thơ, tôi nghĩ chỉ có thể có được từ người nữ: 

“ước trong giấc mơ dịu hiền / anh đến / ước buổi trưa hôm nay / anh ôm em bằng hơi ấm rất mềm (…) / em ném vào mưa vào nắng vào đêm đen những cái nhìn thảng thốt / bước chân gập cong con đường / khuy áo chật căng nỗi buồn tầm gửi đêm sâu / tình yêu rạo rực đổ tàn tro trong những cơn mộng mị dã thú…” (CT, tr. 83)

Hoặc lòng biết ơn (tới tội nghiệp) sự thủy chung bàn tay người-bạn-thiết-một-đời-thiếu-nữ:

“…Ta nhớ qúa tay mình / sự trung thành hiếm hoi, chịu sai khiến và không kháng cự / giá như ta có thể chế ngự chính ta, những ý nghĩ ồn ào náo động / mọi thứ, trừ bàn tay, đều vuột ngoài kiểm soát và ầm ĩ, nhạo báng / mọi thứ trong điên khùng của yêu thương và bận rộn của âu lo / đều có giá trị vô nghĩa riêng / ta không biết kết thúc từ đâu / bằng mỗi chiều ngồi dưới gốc bàng và nghe cây hát / về cuộc sống của chiếc lá khô / lăn quăn hoài trên phố” (CT, tr. 21). Vân vân…

Viết lại mấy câu thơ cuối trong bài “Không biết bắt đầu từ đâu kết thúc từ đâu” của Đoàn, tuy chúng không có một dấu vết tương liên nào với hai câu thơ của Nhã Ca: “Tôi vẫn biết tội thân làm con gái / đời không thương tất cả héo khô dần”… Vậy mà hai câu thơ ấy đã bất ngờ trở lại trong tôi, như mặt khác, cách nói khác, của hai nhà thơ nữ, ở hai thế hệ, hai môi trường sống chói gắt khác biệt.

Phải chăng, mẫu số chung của họ là tính-nữ hiển lộng sự bất lực trước định mệnh giới tính?

*

Nếu “bàn tay” chiếm một thị phần rất lớn trong đời thơ Đoàn Minh Châu thì, mưa trong thơ của Đoàn, theo tôi, lại tựa chiếc bóng của những “bàn tay” ấy! Người đọc sẽ được dầm mình trong những cơn mưa, nổi trôi theo hơi mưa lênh láng nơi từng trang thơ của Đoàn. Nhưng mưa trong thơ người trẻ tuổi này, đến từ một vũ trụ khác. Một không gian, thời tiết khác.

Chúng không còn là: “Đêm mưa làm nhớ không gian / lòng run thêm lạnh nỗi hàn bao la… / tai nương nước giọt mái nhà / nghe trời nằng nặng, nghe ta buồn…” của Huy Cận. Chúng cũng không còn là: “Mưa chi mưa mãi! / lòng nhớ nhung hoài! / nào biết nhớ nhung ai!...” của Lưu Trọng Lư nữa. 

Mưa, chiếc bóng gắn liền với “bàn tay” trong thơ của Đoàn Minh Châu, có cho riêng chúng dung nhan của những gam màu nóng (trường phái dã thú) – Là những cảnh đời thường sần sượng, nhân gian thất lạc chính mình giữa đường phố:

“trong giai điệu hoang tàn của một chiều ướt nhẹp / sợi sợi mưa lõa thể đẹp như một xác thân đang kì hé nở / ủ những nỗi buồn xanh xòa ra khắp hướng” (CT, tr. 9)

Hoặc:

“mưa mưa cứ hoài nỗi buồn ngốc dại / lặng lẽ ướt trên tháng giao mùa / em vẫn tiếp tục những mong đợi xa xôi / tưởng tượng và bôi xóa đi / về những điều không thuộc ranh giới đúng / sai / như đã bao lần / em giấu rất nhiều cách nhìn về anh / khi tự dìu mình về một trời mưa khác” (CT, tr. 23)

Hoặc nữa:

“cơn mưa mùa đông cứ cứa vào ước vọng / chẳng còn vẹn nguyên / em giấu đi từng ngày tuổi mình thêm một chút / giấc ngủ về khuya chắp vá” (CT, tr. 26)

Tôi nghĩ, ít nhiều gì, những nhà thơ thuộc các thế hệ, dường chưa ai chạy thoát cơn mưa. Nhưng tiếc thay, chúng ta lại không có nhiều lắm, những “cơn mưa mùa đông cứ cứa vào ước vọng” - - Một trong những bức chân-dung-tự-họa-cơn-mưa của Đoàn.

Xin “cơn mưa”, không nhất thiết phải “mùa đông” hãy tiếp tục “cứa vào ước vọng” của tiếng thơ nữ lộng-lẫy-nữ-tính này. Như một xác lập tín chỉ (dẫu buồn bã) giữa thi ca và cách nói.

Du Tử Lê.

(Calif, Nov. 29-2013)

blank*

Thơ Đoàn Minh Châu.



Chiều Thứ Bảy,

Bỗng dưng một chiều thứ bảy
ta chơi một mình
ghé quán café quen với hy vọng mơ hồ
ngồi chiếc ghế anh từng ngồi
uống ly café anh từng nhấp môi

Bỗng dưng một chiều thứ bảy
nắng tắt mà bóng tối màu café chưa tới
biên giới ngày và đêm loang loang trong mắt
bao ý muốn kỳ quặc tới tấp ào về
đông như một buổi kẹt xe
cái đầu ta là thành phố nhỏ

Anh chả biết ta đang nghĩ gì giữa chiều này
về anh hay về ta hay những nỗi bực dọc be bé không duyên cớ
ta ngồi chơi với thứ bảy
nghịch nỗi buồn trên tay
muốn khác.
(3-2010)
 

Không Biết Bắt Đầu Từ Đâu Kết Thúc Từ Đâu,

Ta không biết bắt đầu từ đâu
không gian của những ước mơ bé nhỏ
mỗi ngày ghi trên lá bàng chuyển động lặng lẽ của sắc màu
mỗi ngày đổ xuống con đường tổ khúc rối bời của thanh âm

Ta nhớ giọng nói của những người không quen
họ đã và đang đâu kia, trao đổi câu chuyện tầm phào qua quít
bình thản như mỗi buổi chiều trong thành phố
sông Hàn chảy qua nỗi buồn vất vưởng

Ta nhớ quá tay mình
sự trung thành hiếm hoi, chịu sai khiến và không kháng cự
giá như ta có thể chế ngự chính ta, những ý nghĩ ồn ào náo động
mọi thứ, trừ bàn tay, đều vuột ngoài kiểm soát và ầm ĩ nhạo báng
mọi thứ, trong điên khùng của yêu thương và bận rộn của âu lo
đều có giá trị vô nghĩa riêng

Ta không biết kết thúc từ đâu
bằng mỗi chiều ngồi dưới gốc bàng và nghe cây hát
về cuộc sống của những chiếc lá khô
lăn quăn hoài trên phố.

(7-2010)
 

Đốm Lửa,

Những thanh âm rời rạc trên mái nhà
khuấy động giấc mơ chưa thành hình
đêm sáng lên bằng dòng bụi lung linh dưới ánh đèn
mang theo những mảnh ký ức rời về một mùa tê tái tay người
em đốt lửa bằng nhúm rosemary thơm thơm
khói bay suốt một mùa đông xanh mướt lá sồi
Đêm này
mưa ướt nhẹp
em ôm tay mình dỗ dành bằng giấc mơ về đốm lửa
cháy trong mắt anh ngày xưa.

(30-10-2010)
 

Người Đã Mang Đi Rất Nhiều Cơn Mưa,


Người đã mang đi rất nhiều cơn mua
mang cả tiếng vọng của cơn dông ì ầm ngoài biển
mùa hạ đỏ hoe đôi mắt
ngày rơi từ nơi khác
ta lạc mất dáng mình trên từng lối đi quen

Ta tìm thành phố
lơ ngơ
nghe nỗi buồn vây quanh
con đường lạnh tanh một niềm hắt hủi

Người mang giấc mơ của đêm trăn trở
ta giật mình giữa khuya
nằm nghe tiếng chuột cắn vào giấc ngủ

Đã có những ngày bề bộn
những đêm không đầy
một mùa
quá đỗi dở dang.
(2-7-2011)

Đoàn Minh Châu.

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
16 Tháng Hai 20243:58 CH(Xem: 153)
Tôi ấn tượng mãi về sự im lặng khó hiểu ấy, cả hai ông ngồi bên nhau hàng giờ đồng hồ mà chỉ lặng im và nước mắt nhòe ướt trên đôi mắt của họ...
15 Tháng Hai 20242:26 CH(Xem: 321)
Ngô Thế Vinh là một tên tuổi đã thành danh ngay từ trước năm 1975 tại miền Nam Việt Nam.
27 Tháng Giêng 20244:29 CH(Xem: 252)
Nhân vật tôi của “Dòng sông không ra biển” là cô gái giàu trải nghiệm từ học vấn, đời sống đến chuyên môn nghề nghiệp.
21 Tháng Giêng 20248:53 SA(Xem: 231)
Đứng hay ngồi trước tác phẩm của Giang, bạn chỉ cần thở vào một hơi và để tâm hồn lắng xuống,
29 Tháng Mười Hai 202311:23 SA(Xem: 389)
Đã lâu lắm rồi, lâu đến nỗi tôi không nhớ lần cuối cùng mình đã ngồi đọc liền mạch hết một cuốn sách là khi nào.
21 Tháng Mười Hai 20234:56 CH(Xem: 297)
Phong cách viết của Phạm Thanh Chương rất mới, đầy tính sáng tạo dù anh viết những đề tài không mới.
07 Tháng Mười Hai 20231:22 CH(Xem: 325)
Vĩnh Quyền đã lục lọi, xáo trộn, lắp ghép kí ức để từ quá khứ trình hiện cái đa chiều của thời hiện đại: “Trong vô tận song song gặp nhau?”
22 Tháng Mười Một 20239:40 SA(Xem: 464)
Anh có thấy mình giống như mẫu hình thi sĩ mà Xuân Diệu đã từng khắc hoạ: “Tôi là con chim/ Đến từ núi lạ/Ngứa cổ hót chơi…”?
09 Tháng Mười Một 20233:44 CH(Xem: 545)
Ann Phong đang để lại những dấu vết và còn thời gian khá dài để tiếp tục lưu lại nhiều dấu vết khác.
02 Tháng Mười Một 20231:07 CH(Xem: 743)
Trần Hạ Vi đã cho ra đời tác phẩm thơ đầu tiên - Lật tung miền kí ức (2017), và mới đây nhất, năm 2020, là tập thơ thứ hai - Vi.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 16451)
Ông là một nhà văn nổi tiếng của miền Nam.
(Xem: 11793)
Từ hồi nào giờ, giới sinh hoạt văn học, nghệ thuật thường tập trung tại thủ đô hay những thành phố lớn. Chọn lựa mặc nhiên này, cũng được ghi nhận tại Saigòn, thời điểm từ 1954 tới 1975.
(Xem: 18555)
Với cá nhân tôi, tác giả tập truyện “Thần Tháp Rùa, nhà văn Vũ Khắc Khoan là một trong những nhà văn lớn của 20 năm văn học miền Nam;
(Xem: 8792)
Để khuây khỏa nỗi buồn của cảnh đời tỵ nạn, nhạc sĩ Đan Thọ đã học cách hòa âm nhạc bằng máy computer.
(Xem: 7763)
Mới đây, có người hỏi tôi, nếu không có “mắt xanh” Mai Thảo, liệu hôm nay chúng ta có Dương Nghiễm Mậu?
(Xem: 276)
Nói một cách dễ hiểu hơn, thơ ông phù hợp với kích cỡ tôi, kích cỡ tâm hồn tôi, phù hợp với khả năng lãnh nhận, thu vào của tôi, và trong con mắt thẩm mỹ tôi,
(Xem: 590)
Chúng tôi quen anh vào cuối năm 1972.
(Xem: 828)
Anh chưa đến hay anh không đến?!
(Xem: 22121)
Giờ đây tất cả mọi danh xưng: Nhà văn. Thi sĩ. Đại thi hào. Thi bá…với con, với mẹ, với gia đình nhỏ của mình đều vô nghĩa. 3 chữ DU-TỬ-LÊ chả có mảy may giá trị, nếu nó không đứng sau cụm từ “Người đã thoát bệnh ung thư”.
(Xem: 13652)
Nấu cơm là công việc duy nhất trong ngày có liên quan đến cộng đồng gia đình, mà, gần đây Bố đã được miễn, vì cả nhà cứ bị ăn cơm sống hoài.
(Xem: 18830)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 7561)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 8420)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 8145)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 10639)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 30280)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 20511)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 25033)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 22591)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 21294)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 19339)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 17680)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 18888)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 16575)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 15770)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 24038)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 31472)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 34592)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,