TRỊNH CUNG - Hoạ sĩ Nguyễn Lâm phục chế một tác phẩm sơn mài có tuổi thọ 74 năm của nhà danh hoạ Nguyễn Gia Trí

28 Tháng Giêng 201412:00 SA(Xem: 4505)
TRỊNH CUNG - Hoạ sĩ Nguyễn Lâm phục chế một tác phẩm sơn mài có tuổi thọ 74 năm của nhà danh hoạ Nguyễn Gia Trí


Bức tranh được cố hoạ sĩ lừng danh về sơn mài Nguyễn Gia Trí vẽ năm 1939 tại Hà Nội, sau khi ông tốt nghiệp Trường Mỹ Thuật Đông Dương, Hà Nội, năm 1936. Bức tranh sơn mài có kích thước 3m x 1m80 được ghép lại từ 9 tấm nhỏ, mỗi tấm có kích cỡ 1m x 0m56 trên nền vóc có bề dầy 0m10, là tài sản riêng của Toà Đại Sứ Pháp ở Sài Gòn trước năm 1975, nay là Toà Tổng Lãnh Sự Pháp ở Tp. HCM.

nguyengiatri_01-content

Nguyễn Gia Trí (1908-1993) Khoá 4, Trường Mỹ Thuật Đông Dương (Hình tư liệu Trịnh Cung)


Sau một thời gian dài chịu đựng sự tác động của bụi, khói và độ ẩm của thời tiết một đất nước vùng cận xích đạo mà không được bảo quản đúng cách, bức tranh đã bị xuống cấp trầm trọng. Từ mầu nền son đỏ, toàn thể bức tranh đã chuyển hoàn toàn sang mầu nâu trầm. Phía người Pháp đã tiến hành một cuộc tìm kiếm nhà chuyên môn phục chế để giúp cứu lấy bức tranh thuộc hàng quí hiếm của Việt Nam đã được sáng tác bởi một hoạ sĩ bậc thầy. Cuối cùng, sau khi những chuyên gia phục chế người Pháp bó tay vì không hề biết gì về loại chất liệu sơn ta và qui trình thực hiện bức tranh của tác giả, những chuyên gia sơn mài của Hà Nội, của Huế và của Nhật cũng đều không được chọn lựa, vì một là họ cần phải di chuyển bức tranh ra khỏi Tổng Lãnh Sự Quán, hoặc hai là sử dụng các phương tiện công nghiệp để phục chế (Nhật). Với luận chứng phục chế hoàn toàn thủ công theo sơn mài truyền thống Việt Nam, Nguyễn Lâm, một hoạ sĩ chuyên vẽ tranh sơn mài có hơn 50 năm tay nghề của Sài Gòn, đã được cơ quan Tổng Lãnh Sự Pháp uỷ thác việc phục chế bức tranh.

Cuộc phục chế đã kéo dài trong một tháng trời bởi 4 người trong gia đình chuyên về tranh sơn mài, trong đó Nguyễn Lâm là một hoạ sĩ nổi tiếng của Sài Gòn từ trước 1975 và cũng từng là thành viên sáng lập của Hội Hoạ Sĩ Trẻ Việt Nam, Việt Nam Cộng Hoà. Những người còn lại trong nhóm phục chế đều là con của ông, và họ cũng là những hoạ sĩ xuất thân từ Trường Đại Học Mỹ Thuật.

Những điều kiện cơ bản và khắt khe cho việc này bao gồm:

1. Không được đưa tác phẩm ra khỏi Lãnh Sự Quán Pháp tại Thành Phố HCM.
2. Tất cả các công đoạn tháo ráp, phục chế phải được thực hiện tại một chỗ trong Lãnh Sự Quán Pháp do phía chủ quản chỉ định và giám sát.
3. Không được tiết lộ kích thước chính xác của tác phẩm để tránh bị làm giá.
4. Không được tiết lộ giá công phục chế.

Thể loại, nội dung tác phẩm, và tình trạng trước khi phục chế

Đây là một tác phẩm sơn mài khắc chìm (coromandel), khổ 3m x 1m80 được chia thành 9 tấm lắp ghép trên một bộ khung gỗ loại nhóm A , dầy 0m25. Tranh được thực hiện trên vóc lấy từ gỗ mít (thời ở Miền Bắc Việt Nam chưa có ván ép), dầy 0m10, sau khi bọc vải và lót nhiều lớp sơn sống, mài phẳng rồi phủ mầu son. Nội dung là một tổng thể đời sống người Việt ở Miền Bắc thuộc những thập niên 30 của thế kỷ 20 bao gồm cây cảnh, đền chùa và con người với cuộc sống lao động hằng ngày.

Thực ra, sự xuống cấp của chất liệu sơn mài thường do thời tiết với độ ẩm cao, hoặc sự thay đổi đột ngột của thời tiết làm co giãn phần gỗ nền (vóc) và bụi khói thời gian tạo ra tình trạng oxy hoá lên một số màu có nguồn gốc từ chất có liên quan đến kim loại, trong đó bạc thường được dùng khá nhiều. Kẻ viết bài này đã từng có dịp tiếp cận tác phẩm này tại một phòng ở Tổng Lãnh Sự Quán Pháp cách đây hơn 10 năm. Nó được treo trên tường một cách bình thường như bất cứ nơi nào tại Việt Nam, không được đặt trong chế độ bảo quản đúng cách như tại các viện bảo tàng nghệ thuật ở Hoa Kỳ dành riêng cho loại tranh như sơn mài, thiếu kính chắn bụi, không có đồng hồ đo nhiệt độ. Tình trạng thiếu sự bảo quản cần thiết như bức sơn mài thuộc Tổng Lãnh Sự Quán Pháp vừa nêu cũng đang xảy ra cho những tác phẩm quí giá loại này của Nguyễn Gia Trí đang được lưu giữ tại những toà nhà như Thư Viện Quốc Gia, các nhà tu Thiên Chúa Giáo, Bảo Tàng Mỹ Thuật và các tư gia tại Việt Nam.

Các công đoạn phục chế:
Việc phục chế trên được tiến hành qua 5 giai đoạn (xem hình):

1. Tháo gỡ

nguyengiatri_02-content
Hoạ sĩ Nguyễn Lâm (người mặc áo đen) đang chỉ huy việc tháo gỡ bức tranh.

 
2. Lấy lớp bụi khói ra khỏi bề mặt bức tranh

nguyengiatri_03-content

 
3. Hom và đắp những chỗ sơn bị ăn mòn hoặc trầy xước

nguyengiatri_04-content
Công đoạn hom và đắp vá những chỗ bị bong tróc


4. Đánh bóng bằng tay với bụi tro, chu

nguyengiatri_05-content
Hoạ sĩ Huyền Lam, trưởng nữ họa sĩ Nguyễn Lâm, đang đánh bóng mặt tranh bằng tay với bột than và chu.


5. Lắp ghép lại bức tranh vào đúng vị trí trên khung gỗ

nguyengiatri_06-content
Bức tranh sơn mài khổ 3mx1m80 của Nguyễn Gia trí vẽ năm 1939 sau khi được phục chế

Dưới đây là hai cặp tranh cho thấy kết quả của sự phục chế. Những bức có màu nâu thâm là tranh trước khi phục chế, những bức có màu son tươi là tranh sau khi phục chế. Công việc chỉ có lấy ra lớp khói bụi trên mặt tranh bằng kỹ thuật dùng nước sạch và giấy nhám nhục xoa nhẹ trên mặt tranh cho tới khi nào thấy màu son nguyên thuỷ của bức tranh hiện lên là ngưng. Sau đó xem chỗ nào bị ăn mòn bởi oxy hoá do tác giả có dùng màu thuộc nhóm có khoáng chất, nhất là những nơi có sử dụng bạc, nhà phục chế phải dùng sơn đúng như bản gốc để đắp lại đúng vị trí và cao độ rồi phủ mài và sau cùng là đánh bóng bằng lòng bàn tay, tốt nhất là bàn tay phụ nữ vì có da mịn và không đổ mồ hôi. Mồ hôi tay thường có axit muối, dễ làm hỏng mặt sơn. Người mài bóng phải dùng một loại bụi than toát ra từ một gói bột than làm từ lá tranh khô được đốt rồi bỏ vào một túi nhỏ bằng vải tám, túm lại và cột kín, có hình như củ tỏi. Người thợ phải vỗ túi than trên mặt tranh để bụi than bung ra thật mịn trên mặt tranh chỗ cần đánh bóng. Sau đó dùng lòng bàn tay đã thấm nước xoa đều và nhẹ nhàng lên mặt tranh cho đến khi màu tươi lên và bóng như ý muốn. Cách này chỉ có ở sơn mài Việt Nam.

Cảm tưởng của hoạ sĩ Nguyễn Lâm sau khi hoàn tất công trình phục chế một tác phẩm lâu năm của một hoạ sĩ bậc thầy:

- Tôi rất hạnh phúc và hãnh diện được giao công trình này, sau một quá trình tìm kiếm cẩn trọng của người Pháp về một giải pháp tối ưu cho việc phục chế một tác phẩm sơn mài khổ lớn và đã được thực hiện từ năm 1939 bởi hoạ sĩ bậc thầy về sơn mài Nguyễn Gia Trí. Thực ra, đây là một tác phẩm sơn mài được thực hiện theo phương pháp truyền thống, nên không có gì mới so với những tiến bộ của kỹ thuật vẽ tranh sơn mài của Việt Nam ngày nay, nhưng tôi vẫn luôn có cảm giác hứng thú như được sống trong không khí sáng tác tại xưởng vẽ của nhà danh hoạ thời xa xưa, những năm mà tôi còn chưa được sinh ra. 

Tp HCM, ngày 1 tháng 10-2013
Trịnh Cung
Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
20 Tháng Chín 20204:13 CH(Xem: 112)
Tôi quen Nghiêm-Thẩm từ 1978, khi tôi được mời vào làm việc trong nhóm ngữ-học của Thanh-Lãng nhân một hôm có cuộc hội-thảo về tài-liệu cổ.
14 Tháng Chín 20204:06 CH(Xem: 77)
Thế giới tiểu thuyết của Nhật Tiến là cánh cửa mở rộng chân trời để con người sống với hy vọng, sống xứng đáng với đồng loại và lịch sử!
25 Tháng Tám 20202:59 CH(Xem: 311)
Cuộc đời anh, anh sung sướng đã làm được hai điều lành: Một là ngăn cấm em viết potin chửi đời, hai là giữ được lòng trung thành với em từ sau ngày cưới.
22 Tháng Tám 20201:29 CH(Xem: 368)
Tam Ích đã tự kết thúc cuộc đời một cách đặc biệt ở trên căn gác của anh tại số 531/74 Phan Đình Phùng góc Nguyễn Thiện Thuật
19 Tháng Tám 20204:20 CH(Xem: 323)
Ngôi nhà 60 phố Nguyễn Hữu Huân cho đến nay đã có nhiều thay đổi, nhưng mặt ngoài hầu như vẫn như cũ.
09 Tháng Tám 202011:56 SA(Xem: 248)
Sách vở, báo chí miền Nam trở thành món ăn tinh thần là do công sức của các nhà văn, nhà phê bình, giáo sư đến các học giả.
09 Tháng Tám 202011:56 SA(Xem: 1677)
Có trong tay toàn bộ bản dịch “Chiến Tranh Và Hòa Bình”, với ông “Lá Bối” đã là một hạnh phúc.
27 Tháng Bảy 20205:27 CH(Xem: 352)
Sách hay nói đây chẳng những hay về văn chương tao nhã mà hay về ý tưởng thâm trầm.
23 Tháng Bảy 20205:04 CH(Xem: 407)
Gia đình tôi rời Sàigòn ngày 15 Tháng Tư, được xe buýt vàng của Mỹ
11 Tháng Bảy 202010:31 SA(Xem: 364)
Hiện tượng ca sĩ hát sai lời bài hát xảy ra càng lúc càng nhiều, ở trong nước cũng như hải ngoại.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 7152)
Những người theo dõi sinh hoạt âm nhạc ở miền Nam Việt Nam vào giữa thập niên 1960...
(Xem: 2186)
Khi gặp Bùi Xuân Phái, thấy nhau, chúng tôi cùng bùi ngùi. Chúng tôi không nói được với nhau một lời nào!.! chỉ nhìn nhau. Mặc cho những giọt mắt già nua, hiếm hoi, lặng lẽ chảy…
(Xem: 15258)
dutule.com: Chúng tôi đăng lại, bài Du Tử Lê viết về bạn mình, nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng, như món quà muộn, mừng Sinh Nhật anh.
(Xem: 9485)
Nhìn lại toàn cảnh 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam
(Xem: 650)
Trần Thanh Hiệp ghi nhận rằng “lịch sử” thơ Tự Do ở Việt Nam, đã chào đời khoảng cuối thập niên 1920, đầu thập niên 1930.
(Xem: 8649)
Có dễ một triệu năm, hay một triệu năm lẽ, tôi gặp. Không phải dáng núi. Dáng núi vòi vọi cao, ngất ngưỡng, ảm đạm, nghiêm minh.
(Xem: 820)
Anh Lê, những gì anh đã cho em, đã thương em, tấm lòng đó còn mãi mãi.
(Xem: 272)
Du Tử Lê tên thật là Lê Cự Phách. Tên sao người vậy. Anh đã sống và viết đến những giây phút cuối cùng.
(Xem: 1545)
Nói như Orchid Lâm Quỳnh, không có cái gọi là “better place” cho bố, vì bố đã rất ấm áp, bình an trong ngôi nhà đó. Thiên đàng ở đâu thì kệ nó chớ!
(Xem: 335)
Hôm 13-8-2016, Du Tử Lê từ Mỹ trở về Huế, xứ sở mà nhà thơ đã có dịp nhiều lần ghé đến trong hàng chục năm trước.
(Xem: 12004)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 1362)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 2444)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 2861)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 2808)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 22655)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 17103)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 14830)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 18096)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 16055)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 14635)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 12415)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 11366)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 11494)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 10694)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 10399)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 17207)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 24026)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 29000)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 20488)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 21898)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 25573)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 24442)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 20672)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,651,590