ĐỖ XUÂN TÊ - Ban Mai, cô là ai?

02 Tháng Sáu 201512:00 SA(Xem: 5140)
ĐỖ XUÂN TÊ - Ban Mai, cô là ai?

 

banmai

Nhà phê bình văn học Ban Mai

Ban Mai cách đây 7 năm người ta chưa biết cô là ai. Nhưng năm năm trở lại đây, cây viết này đã làm người ta chú ý đến đất Qui Nhơn, khơi dậy một địa danh chừng như đã ngủ quên sau chiến tranh, mà di sản phong phú về mặt lịch sử, địa hình và tiềm năng kinh tế lẽ ra phải trở thành môt thành phố ngang tầm với Đà nẵng, ngang ngửa với Nha Trang, một điểm tựa huyết mạch của miền trung Trung bộ như đã có từ trước 75.

Qui Nhơn cũng được nhắc nhớ nhiều vì nơi đây đã sản sinh ra anh em nhà Tây Sơn, cung cấp cho Đại Việt một anh hùng Quang Trung đại đế, và cũng là nơi an nghỉ ngàn đời của người thi sĩ tài hoa mà mới đây người ta vừa kỳ niệm 100 năm ngày sanh (Hàn Mặc Tử).

Cũng do tình cờ của số phận, người nhạc sĩ huyền thoại Trịnh Công Sơn đã có những tháng năm gần gũi với mảnh đất này khi anh có thời là cựu giáo sinh trường Sư Phạm Qui Nhơn, bất đắc dĩ trở thành nhà giáo và nhiều bức thư tình, ca khúc đầu đời được viết và thai nghén từ đây.

Có thể vì những sự nối kết như vậy mà tác giả có tên Ban Mai, một cô gái đã có những ký ức khó quên trên đường di tản vào Nam hồi 75, đã trở lại thành phố, trưởng thành và được đào tạo trở thành một cán bộ giảng dạy với học vị thạc sĩ, mà luận án tốt nghiệp Cao học của cô đã gợi hứng từ dòng nhạc và tác giả Diễm Xưa, sau được in ấn trở thành tác phẩm Trịnh Công Sơn - Vết Chân Dã Tràng, một công trình nghiên cứu văn hóa nghệ thuật có giá trị, gây xôn xao một thời và mặc nhiên đất Qui Nhơn lại được quần chúng yêu nhạc yêu thơ trong và ngoài nước quan tâm theo dõi.

Quan tâm ở đây đáng tiếc lại không theo hướng tích cực mà dư luận lên án việc làm của các giới chức văn hóa tư tưởng của thành phố đã có quyết định phản văn hóa, phi hành chánh, kiểu phép vua thua lệ làng khi hành xử bằng cách cho thu hồi và cấm lưu hành tác phẩm khảo cứu của Ban Mai trên địa bàn địa phương với lý do, ‘phỉ báng xương máu của bao thế hệ cha anh đã ngã xuống tô thắm nền hòa bình của đất Việt’ !!!

Chuyện này đã được bàn và đăng tải nhiều, dư luận nói chung bênh vực Ban Mai và không đồng thuận với một tác giả cũng là cán bộ VHTT của một tỉnh miền Trung đã có phê bình săm soi ác ý, lại phát tán trên các báo đảng, đòi trung ương rút giấy phép xuất bản và thu hồi tác phẩm đã phát hành. Cuối cùng Cục Xuất bản đã vào cuộc và việc lưu hành trở lại bình thường ngoại trừ cái quyết định quái đản của chánh quyền địa phương.

Nhưng như vậy cũng là may cho Ban Mai vì lẽ, ở Việt nam tình trạng trống đánh xuôi kèn thổi ngược xưa nay không phải là hiếm, tập quán phép vua thua lệ làng không phải là lạ trong cách quản lý văn hóa và thẩm quyền in ấn. Nhiều tác giả phái nam đã chịu cảnh ê chề, nhưng phái nữ phải kể Nguyễn Ngọc Tư với Cánh Đồng Bất Tận và sau Ban Mai, một cây viết nữ cũng thạc sĩ, cùng họ với tôi, do tham luận dị biệt với cách nhìn của đảng đã bị thu hồi cả công trình nghiên cứu lẫn…bằng tốt nghiệp.

Trở lại chuyện tác phẩm, do tò mò và vốn yêu nhạc Trịnh tôi đã có cuốn sách trong tay. Tò mò vì Ban Mai nhiều hơn, do các con gái tôi đã sở hữu một collection khá phong phú về TCS, do chính tác giả in và phát hành. Bản thân tôi có thời làm công tác văn nghệ, nên cũng biết đôi điều về họ Trịnh lúc anh còn sống và thường mỗi năm hay viết một tùy bút nhân ngày 1-4.

Vậy Ban Mai, cô là ai? Làm sao mà một nhà giáo tình cờ bị đưa đẩy trở thành cây viết nữ - đành rằng vô can - nhưng đã làm đau đầu những người làm công tác tư tưởng từ trung ương đến địa phương khiến cấp ủy của thành phố phải ra lệnh thu hồi và cấm phát hành cuốn sách của cô trên địa bàn sở tại.

Tìm hiểu điều này tôi đã có dịp xem lại tác phẩm, đọc mấy bài phỏng vấn tác giả (đáng chú ý là của Trần Vũ), tìm đọc các tản văn của Ban Mai viết sau khi ra mắt Vết Chân Dã Tràng, tình cờ gõ Google ghé đọc cả mấy bài của tác giả NH đăng trên báo đảng (xem họ ‘đánh’ cô thế nào).

Nhờ vậy với tư cách người đọc lại thấy thích thú và đồng cảm nhiều điều với một tác giả trẻ (dù có con gái lớn) qua cuốn sách bị cấm (nhưng không cấm hẳn), cùng phát hiện nhiều khía cạnh khá độc đáo thể hiện qua cách nhìn và văn phong của người đẹp Qui Nhơn trong các tản văn.

Cảm nhận đầu tiên về Ban Mai, tôi xem cô là một phụ nữ có bản lãnh, bản lãnh hiểu theo nghĩa khiêm tốn nhất. Chỉ là một sinh viên bậc cao học dám chọn cho mình một đề tài hóc búa, một phạm trù văn hóa nghệ thuật khá nhạy cảm, một khuôn mặt nghệ sĩ lớn còn nhiều tranh cãi, một bề dày tác phẩm vừa đồ sộ về số lượng vừa sâu sắc về ca từ, vừa ẩn khuất nhiều ẩn dụ tùy góc nhìn và diễn nghĩa của thập phương, một đề tài trước đó đã được nghiên cứu, sưu tầm, phê bình của nhiều cây viết uy tín trong ngoài nước, trong khi bản thân cô sinh viên còn non nớt chưa có trải nghiệm giao lưu gì với tác giả, bề dày chữ nghĩa chưa được nhìn nhận như cây bút thành danh.

Nếu công trình chỉ phổ biến trong phạm vi campus thì điều này có thể thông cảm, nhưng đề tài luận án lại nâng lên thành tác phẩm đem in ấn và phát hành cả trong lẫn ngoài nước thì quả là một việc làm chấn động, một hiện tượng văn hóa dễ gây ngộ nhận, dễ bị săm soi ghen tỵ, dễ bị ‘đánh’ hội đồng và quy chụp không thương tiếc.

Chuyện nghĩ phòng xa thì như vậy nhưng thực tế kịch bản xảy ra đúng như dự báo. Họ đánh cô vào hai huyệt chính là ‘cách sao chép’ các sách đã dẫn và ‘chương 4’ của cuốn sách bày tỏ quan điểm của tác giả về dòng nhạc ‘phản chiến’ của nhạc sĩ họ Trịnh. Người đánh cô trong chừng mực nào đó cũng có một số hiểu biết khá sâu về tác giả và tác phẩm của TCS, chỉ khác là trong văn chương chỉ điểm, anh ta tận dụng phương thức chụp mũ, quyết hạ gục một cây viết nữ chỉ là nhà giáo khiêm tốn, chưa có chỗ đứng trong làng văn làng báo.

Bài viết này không có ý khơi lại một chuyện đã qua và lập lại những tranh cãi phản biện phi văn hóa vì lẽ kết cuộc đã có ngã rẽ an toàn và hiệu ứng ngược chỉ quảng bá thêm cho tác phẩm và bản thân tác giả vô hình chung được công luận trong ngoài nước đánh giá và chú ý nhiều hơn.

Có thể vì sự chú mục như vậy mà Ban Mai quay sang viết tản văn, một thể lọai khó viết và viết hay nhưng cô tự thử nghiệm. Không ngờ từ đây Ban Mai trở thành một tác giả được nhìn nhận qua nhiều bài viết sâu sắc thực sự mang tính văn học.

Đáng chú ý là những bài điểm sách, phê bình văn học và tản mạn đời thường qua nhiều góc cạnh. Về những tác phẩm cô có dịp tiếp cận, tôi ghi nhận ngoài thái độ trân trọng người viết, cô có cái nhìn khá sắc sảo về chân dung từng tác giả, làm bật lên những điểm sáng trong quá trình sáng tác và khai quật những mảng tối trong tâm tư đời thường của họ để độc giả hiểu thêm vài khía cạnh bên lề nhưng hữu ích cho việc đánh giá tác phẩm. Mang Viên Long, một thế hệ buồn… cô viết về người tác giả cùng quê là một bài viết hay, theo ý tôi.

Là một nhà nghiên cứu văn hóa, cô có duyên với công việc này và nếu ‘mài kiếm cho sắc’ biết đâu có thể trở thành một cây bút lý luận phê bình đủ sức kế thừa thế-hệ-Thụy-Khuê.

Cô cũng có lợi điểm là phái nữ, dí dỏm, bộc trực, vì vậy trong mối giao lưu văn nghệ cô là mẫu người nối kết được cả hai thế hệ cũ và mới, dễ thu phục được cảm tình của nhiều nghệ sĩ có tên tuổi, hải ngoại cũng như quê nhà, mà tản văn Dã quỳ trầm lặng bộc bạch khá rõ con người của cô.

Tôi khá tâm đắc khi cô nhận xét về một nhà văn thuộc thế hệ giao thời giữa hai chế độ - Cung Tích Biền - một tác giả tuy có vài vướng mắc hiểu lầm với chính quyền mới nhưng ông là nhà văn vị nghệ thuật, viết rất đều và viết hay, tôi là một trong những người ái mộ ông từ trước 75. Đọc Cung Tích Biền và xứ động vật màu huyết dụ của Ban Mai làm tôi càng yêu ông hơn, một người đã có một Tổng tập phát hành cả ngàn trang và có nhận xét đáng suy nghĩ về thiên chức của ngòi bút, ‘Văn chương có thể huyền ảo, nhưng trách nhiệm của Nhà văn không thể là một hư ảo’.

Ban Mai cũng không do dự khi chọn Uyên Lê là nhà văn nữ tiêu biểu của thế hệ sanh ra và lớn lên khi quê hương ngừng tiếng súng. Tôi chỉ đọc vài truyện ngắn của cây bút này nên không tiện bàn về sự chọn lựa của cô.

Có một điều tôi chưa đồng thuận với Ban Mai khi cô bày tỏ sự thất vọng khi trong nước còn thiếu những cây bút tài năng, những tác phẩm thật hay lẽ ra phải có. Cô cũng phàn nàn sự thiếu hụt trầm trọng những nhà phê bình văn học trung thực, uyên bác. Phàn nàn thì đúng, nhưng thất vọng thì thiết tưởng chưa nên.

Bên lãnh vực khoa học Việt nam đã có Ngô Bảo Châu (tất nhiên nhờ đào tạo ớ Pháp), tôi vẫn kỳ vọng qua lãnh vực văn học nếu tìm được những tài năng trẻ, có năng khiếu xuất thần về văn thơ, được kế thừa kinh nghiệm của các cây viết lớn thời Đổi Mới, không bị nhồi sọ kiểu văn chương minh họa, được bồi dưỡng cả hai mặt tinh thần lẫn vật chất, một đất nước có dân số gần trăm triệu, có truyền thống ngàn năm văn hiến phải sản sinh được những nhà văn/nhà thơ có tác phẩm lớn. Tôi cũng không bỏ qua tiềm năng này kể cả lớp trẻ ở hải ngoại và sự tiếp tay của giới văn bút đang sống xa quê hương. Tôi đã đi hơi xa, lạm bàn vô vị chuyện này khi còn tồn tại cái chế độ văn chương hù dọa, lại dị ứng với những người tâm huyết tập hợp trong Văn đoàn độc lập có chủ trương trong sáng,”Vì một nền văn học tự do, nhân bản”.

Quay lại bài viết, quả thật tìm hiểu và viết về một cây bút tôi chưa quen, lại ở tuổi cách nhau cả gần thế hệ, tất nhiên cũng có mặt hạn chế trong cách nhìn và tỏ bày quan điểm. Nhưng trong sinh hoạt văn học nghệ thuật những năm gần đây ta không thể làm ngơ về hiện tượng xuất hiện một cây bút nữ với cách nhìn cách viết đã gây tiếng vang trong giới văn đàn và khi chọn đề tài ‘Ban Mai, cô là ai’, người viết chỉ muốn gây thêm sự tò mò của độc giả và để người đọc tự tìm hiểu về cô theo cách nhìn riêng. 

Santa Ana, tháng Năm – 2015

Đỗ Xuân Tê

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
23 Tháng Sáu 20221:01 CH(Xem: 18)
Thưa ông, đâu là ranh giới giữa ca khúc phổ thông và ca khúc nghệ thuật?
04 Tháng Sáu 20226:34 CH(Xem: 137)
Ông Tăng Duyệt say mê âm nhạc, tính tình hào hoa phong nhã, và thích giao du với giới ca sĩ, nhạc sĩ thời ấy.
04 Tháng Sáu 20222:37 CH(Xem: 267)
Cõi nhạc của Cung Tiến đã là một cõi riêng. Kiếp sau của Cung Tiến vẫn còn là một bí ẩn. Nhưng chắc chắn, ông đã có một nơi chốn vĩnh cữu trong trái tim của những người yêu nhạc Cung Tiến
24 Tháng Năm 20223:56 CH(Xem: 201)
Ông sống với anh em bằng cả tấm lòng, không hề phân biệt lớn nhỏ, đã thành danh hay chưa.
18 Tháng Năm 20223:18 CH(Xem: 176)
Tuy làm thơ từ năm 1947, nhưng phải đến thập niên 50, khi sống và học tập ở Paris thi ca Cung Trầm Tưởng mới hình thành đường nét với cá tính riêng biệt.
12 Tháng Năm 20223:47 CH(Xem: 216)
Nghĩ cho cùng, không có cái rủi nào lại không chứa sẵn ít nhiều cái may.
11 Tháng Năm 202210:40 SA(Xem: 174)
Vấn đề mà bài viết này đặt ra không nhằm khuyến khích sự khó hiểu hay không thể hiểu
30 Tháng Tư 202210:56 SA(Xem: 318)
Mỗi cuốn sách một số phận, trôi nổi qua biết bao biến cố, bỗng một hôm trở về với người sưu tầm, người đọc như những báu vật của thời gian…
27 Tháng Tư 202210:57 SA(Xem: 264)
Lần đầu tiên tôi gặp anh Quang Dũng là tại nhà anh Nguyễn Bính, cũng là trụ sở Báo Trăm Hoa. Năm ấy, tôi đang là cậu học trò từ tỉnh nhỏ ra Hà Nội, đang học lớp đệ nhị
21 Tháng Tư 20225:04 CH(Xem: 264)
Không biết báo gì mà khiến người ta phải chen như thế, điều chưa từng có! Tôi cũng len vào, mua thử một tờ xem sao. Đó là tờ báo Nhân Văn số 1.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 11941)
Trong lịch sử tân nhạc Việt, dường như không có một nhạc sĩ nào nổi tiếng ngay với sáng tác đầu tay, ở tuổi niên thiếu, khi chỉ mới 14, 15 tuổi, như trường hợp Cung Tiến
(Xem: 30585)
Bài thơ đầu tiên (?) của Tô Thùy Yên được giới thiệu trên Sáng Tạo, gây tiếng vang lớn và, dư âm của nó, kéo dài nhiều năm sau, là “Cánh đồng con ngựa chuyến tàu” viết tháng 4 năm 1956.
(Xem: 229)
Nhưng tôi vẫn yêu (yêu lắm,) việc làm của bạn. Bởi vì, với tôi, tự thân đời sống bạn tôi, đã là một trường khúc
(Xem: 12086)
Hay ước nguyện cuối cùng trước khi nhắm mắt, không chỉ của giới trẻ mà, của rất nhiều văn nghệ sĩ thời đó là, một lần được đứng dưới những ngọn đèn vàng của ga Lyon!
(Xem: 13770)
Trước khi theo đơn vị dư cư vào miền Nam, năm 1954, nhà văn Văn Quang bị động viên khóa 4 trường Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức.
(Xem: 7238)
Đầu mùa Dã quỳ nở năm nay, Du Tử Lê lặng lẽ trở lại Pleiku, miền đất mà ông đã gửi gắm một thời thanh niên của mình ở đấy.
(Xem: 4659)
Nói như Orchid Lâm Quỳnh, không có cái gọi là “better place” cho bố, vì bố đã rất ấm áp, bình an trong ngôi nhà đó. Thiên đàng ở đâu thì kệ nó chớ!
(Xem: 402)
Du Tử Lê là Thi Sĩ Một Đời. Thi Sĩ Viết Hoa, tôi viết và biết về thi sĩ như thế. Ông không chỉ làm thơ. Ông sống với thơ. Sống bằng thơ. Thơ với ông là một.
(Xem: 3464)
trong biết bao nhiêu lần âm thầm nói lời chia biệt từng thân thương, gia đình, bằng hữu,… lần này là thật.
(Xem: 3154)
Tôi đã thảng thốt khi nghe tin Du Tử Lê qua đời, từ cú điện thoại một người bạn làm thơ và làm báo.
(Xem: 14659)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 4161)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 4535)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 5073)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 5114)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 25383)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 19505)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 17050)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 20522)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 18279)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 16965)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 14474)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 13598)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 13793)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 12723)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 12291)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 19433)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 26619)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 31381)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 22681)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 24752)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 27589)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 27065)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 22737)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
802,451