TRẦN VĂN NAM - Qua Thơ Trần Yên Hòa: Thơ tình huyền diệu pha lẫn phàm tục so với thơ tình thuần chất huyền diệu.

22 Tháng Mười Một 201512:00 SA(Xem: 5428)
TRẦN VĂN NAM - Qua Thơ Trần Yên Hòa: Thơ tình huyền diệu pha lẫn phàm tục so với thơ tình thuần chất huyền diệu.

 

Người viết bài này có lần đọc bất chợt, đọc thoáng qua một vài bài thơ của Trần Yên Hòa và thoáng gặp hình tượng Em được nhân-cách-hóa từ thiên nhiên: em không phải người mà là Mùa Thu, và từ đó vẫn mang ý định sẽ có dịp nói nhiều về thiên nhiên nhân cách hóa trong thơ Trần Yên Hòa.

Ta nghiêng về giải đáp tác giả Trần Yên Hòa muốn vượt qua thơ lãng mạn tình yêu để hướng về thơ diệu vợi, bởi từ ngữ Em không phải chỉ về người mà chỉ về thiên nhiên: mùa thu được nhân cách hóa thành người em hương sắc”

(trích trong bài “Mùa Thu Mênh Mông và Mùa thu Cục Diện Trong Thi Ca Hải Ngoại”, tạp chí Văn Học số 232, ấn hành tại Nam California, tháng 7&8 năm 2006).

Và người viết bài còn có ý định phân biệt dáng vẻ thơ lãng mạn, thơ siêu thực và thơ diệu vợi lưng chừng giữa siêu thoát và đời thường. Nhưng khi đọc hết tập thơ mới ấn hành gần đây của Trần Yên Hòa, thi phẩm “Uyên Ương, Phượng Hề, và Khát Vọng” (do Thế Kỷ xuất bản, Nam California, năm 2009), thì ý nghĩ phân biệt ba dáng vẻ kể trên (qua hình tượng người em gái, người tình) đã trở thành bất khả. Vì vậy vấn đề văn chương “Sự Bất Khả Tiên Kiến Khi Đọc Thơ” xin được nói rõ trong bài này. Nhưng trước tiên, ta cùng nhau đọc các câu thơ rất đạt của Trần Yên Hòa trong thi phẩm.

 

Thi phẩm này của Trần Yên Hòa đa số là thơ tình, hơn nữa tình rất đam mê. Nếu có nghiêng về thân xác thì ngôn từ được thơ mộng hóa, không dung tục đến mức “quá lắm” thường được coi như tân kỳ trong thi ca mấy lúc gần đây, chỉ đến mức “ta gục vào em”, và sau đó là những từ ngữ nâng lên thật cao một cách trịnh trọng. Đôi khi gục vào em rồi sa đà thêm nữa vào hình ảnh hiện thực của hành vi nam nữ sát kề nhau, nhưng vẫn là những từ ngữ đẹp. Do đó thơ tình Trần Yên Hòa dù có vẻ say đắm tự thấy mình “chẻ thành trăm mảnh”, hoặc “thành tro” trong đam mê tình yêu, vẫn là thi ngữ lãng mạn ca ngợi người tình đã cho mình những giây phút thần tiên; vẫn là thi ngữ buồn nhẹ nhàng dù cay đắng dành cho tình phù du của sóng vỗ chân cầu. Nhưng như đã trình bày ở trên, thơ Trần Yên Hòa pha trộn đủ dáng vẻ: đời thường lãng mạn hay hiện thực tình dục thể xác; hoặc siêu thực và diệu vợi. Ở đây, làphần giới thiệu những câu thơ đạt, đạt ở từ ngữ thi ca, chưa bàn về khuynh hướng trộn lẫn:

...

Ta gục vào em chẻ thành trăm mảnh
Ta phân thân hồn phách sắp thành tro

(Trích trong bài: Uyên Ương)

...

Khi tỉnh lại nhìn em như mắc lưới
Đời chia xa như ngọn sóng chân cầu

(Trích trong bài: Nằm Mơ Hoa Cúc)

Sau đây cũng là những câu thơ đạt về từ ngữ thi ca dành cho tu-từ-pháp nhân cách hóa. Xin nhắc lại: Trần Yên Hòa đã từng nhân cách hóa mùa thu thành người em hương sắc, từ đó ta nói thơ anh hướng về diệu vợi hơn là người em đời thường. Nếu cứ tiên kiến thơ Trần Yên Hòa nhắm tới khuynh hướng muốn vượt lãng mạn để đi vào diệu vợi, thì nhân cách hóa dưới đây đưa ta quay về hành vi thân gần đời thường giữa nam nữ. Chưa bàn tới khuynh hướng trộn lẫn, ở đây ta nhấn mạnh các từ ngữ thi ca độc sáng của nhân cách hóa: bóng núi là thân xác người nữ “tràn qua anh”, ngọn sóng là “chân dài” của em “trườn qua anh”. Đọc đoạn thơ này, ta chưa vướng vào bình phẩm khuynh hướng tình dục hay khuynh hướng siêu thực, mà chỉ vướng vào bình phẩm cái hay của phép tu từ nhân cách hóa, tức là ta đang bàn từ ngữ đạt của thi ca. Mỹ từ pháp là phép tu từ làm cho đẹp câu văn chương, cho nên mỹ cảm làm cho ta vượt qua ám ảnh hình tượng tình dục, có khác nào trước bức tranh loã thể nhưng vô cùng đẹp, đẹp ngọc ngà của thân thể trời cho người nữ, đẹp săn chắc của thân thể trời cho người nam. Người thưởng thức như đứng trước tác phẩm nghệ thuật chứ không phải đang đứng trước hình hài. Tương tự như lúc này đây, ta đang bàn về từ ngữ thi ca nhân cách hóa (em là núi, anh là biển mặn), chứ chưa bàn về lòng đam mê sắc tướng:

...

Nằm trước biển, anh mơ em là núi
Phủ tràn anh sừng sững một hình hài
Trước núi thẳm, em dịu dàng biển mặn
Trườn qua anh ngọn sóng tấp chân dài

(Trích trong bài: Em, Bài Thơ Anh)

...

Cũng có thể biển làm em ngây ngất
Biển vờn quanh phủ dụ tình em
Em sẽ thấm những mệt nhoài cát lấp
phù sinh là một cõi mê man

(Trích trong bài: Đứng Bên Đời Đợi Gió)

Cũng đang bàn về từ ngữ thi ca, vậy bây giờ ta thử rẽ vào cảnh quang thân mật trong thi phẩm nói về đời sống gần gũi của mái nhà thân thương nơi đồng quê, hoặc chuyện đời ngang trái. Những điều này có rất nhiều trong thi ca người khác, nhưng sao đọc thơ Trần Yên Hòa ta cảm thấy nó vừa quen vừa lạ. Truy ra, ta nhận ra cái lạ ở chỗ trái khuấy thường lệ: đáng lẽ anh thì chính em về trễ giữa đêm khuya; và khói đốt đồng trong trưa nắng thì lại hiện ra vào lúc hoàng hôn trên tỉnh lộ; và đáng lẽ em bước ra làm anh cay đắng thì chỉ làm anh dửng dưng như đã không hề quen em. Toàn những điều trái khuấy thường lệ thường tình.

Phải chăng do đó thơ Trần Yên Hòa làm ta bắt gặp giây phút là lạ; không phải bàng hoàng như một điều thật lạ; cũng không phải dửng dưng vô tình

của vạn sự lướt qua không trì kéo lưu tâm nào. Vừa quen vừa lạ, cũng như mây vẫn trôi trên bầu trời bỗng như khác lạ ngày khai trường đối với em bé lần đầu đi học (ta đang nhắc tới một đoạn văn của Thanh Tịnh); hoặc như còn một chút gì để nhớ khi mà có em trên phố núi đìu hiu (ta đang nhắc tới thơ Vũ hữu Định); hoặc như em đã ra đi thì mùa thu đẹp trong vườn Luxembourg không còn nữa (ta đang nhắc tới một bản nhạc của Phạm Trọng Cầu).

Cùng một cảm thức điều lạ trong cái quen khi ta đọc các câu thơ dưới đây của Trần Yên Hòa; có một liên tưởng đến khói đốt đồng trong văn VõPhiến; có một chút liên tưởng đến bài thơ “Không Tiếng” của Mai Thảo nói về một bóng người đơn độc sáng đi tối về không ai hay; có một chút liên tưởng đến thơ Thái Can bật lên thành tiếng khóc vì biết em đi chẳng bao giờ còn trở lại:
...

Kêu hoài hủy tên em, anh thức đợi trở thành thánh thiện. Từ da thịt đam mê, da thịt mướt,da thịt ngời ngời, rồi một đời chờ đợi như đã hóa đá vì người chồng đi tù tội lâu năm mỏi mòn, và cuối cùng thì nàng đã chết: lòng chịu đựng hy sinh đã biến da thịt thành thánh nữ. Một biện chứng từ thấp lên cao có vẻ như thí nghiệm trộn lẫn trần tục da thịt và siêu thoát. Có điều làm ta thắc mắc tại sao tác giả không dùng từ ngữ “nàng” hay “người em gái”, mà lại dùng từ ngữ “da thịt”, phải chăng tác giả muốn cho ta biết thiếu phụ có lòng hy sinh cao đẹp ấy vốn là gái giang hồ. Cũng chưa hết, da thịt sau khi thăng hoa thành thánh nữ, tác giả còn nói rõ da thịt ấy bây giờ mở phơi thành rong rêu dưới lòng đất, không còn riêng cho ai nữa. Ta chợt liên tưởng đến bài hát “Em Đã Cho Tôi Bầu Trời” của Trịnh Công Sơn, đại ý: em chết đi, “từ đây tôi có em đời đời, từ đây không có ai phụ người.”

Lời hát của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phát xuất từ “biến thái của lòng ghen tuông”, còn thơ Trần Yên Hòa phát xuất từ “biến thái của lòng hối tiếc đã trót coi nàng chỉ là da thịt”:

...

Em nguyên vẹn bài thơ da thịt ấy
Rải xuống đời hy vọng cháy đam mê

... Da thịt mướt như suối nguồn ẩn hiện
Một mùa xuân trổ nụ dáng thiên thần

... Có một thuở anh qua Trương Minh Giảng
Thấy nhấp nhô da thịt hiện ngời ngời

... Đến một lúc em bắt đầu hóa đá
Anh tàn xương trong trại cải tạo buồn
Ôi da thịt đã oằn mình thánh nữ
Khi trở về đành nắm lấy tay không...

(Trích trong bài: Thịt Da Ấy)

Trở lại với ý nghĩ “thiên nhiên được nhân cách hóa thành người em hương sắc” trong thơ Trần Yên Hòa, một lần nữa ta bắt gặp ở thi phẩm này. Tác giả trình bày rõ điều này ngay trong bài thơ đầu tiên trong tập thơ, nhưng đâu có thiên nhiên nào thể hiện “vành môi thơm”. Cũng đâu có biển nào dù được gọi là em mà biểu hiện được hành vi “mắt liếc” và “đếm gió” thổi qua. Cho nên nhân cách hóa thiên nhiên đó đẩm chất hiện thực củacon người bằng xương bằng thịt. Và phượng đỏ mùa hạ ẩn tàng bóng dáng một người thật mang tên Phượng mà ngay ở nhan đề tập thơ tác giả đã nêu ra.

Cho nên nhân-cách-hóa trong thơ Trần Yên Hòa trộn lẫn tình yêu đời thường, con người đời thường, không phải hoàn toàn là những mùa màng đẹp đẽ của thiên nhiên:

... Em đến bên ta áo tà lụa bạch
Vành môi thơm hương đọng sơ nguyên

... Em bóng sắc trở về ta ánh sáng
Mùa xuân qua, mùa hạ đỏ, theo về

... Ta hát khúc uyên ương trên đồi cọ
Giữa mùa thu trùng điệp ánh sao rừng

... Em muôn trùng ta vẫy gọi trăm năm
Em phượng đỏ ngát màu mùa hạ ấy...

(Trích trong bài: Uyên Ương)

...

Gió sẽ về bên em, biển lộng
như giấc mơ ngoan tha thiết gọi mời
em sẽ đếm trăm ngàn lời gió thổi
bay qua tình anh mắt liếc, môi cười

(Trích trong bài: Đứng Bên Đời Gọi Gió)

Càng rõ ràng là người em lãng mạn đời thường, không phải siêu thực, hoặc chỉ là thiên nhiên nhân cách hóa, khi tác giả nói rõ người em có xuất xứ Mộ Đức Quảng Ngãi hay Mỹ Tho Tiền Giang. Càng phàm trần hơn nữa khi tác giả dùng những từ ngữ thật gợi hình về thân xác như “tơ nỏn long măng”, như “ngực trần săn cứng” hay “bộ ngực vun cao, hằng hằng”. Từ ngữ hằng hằng ở đây khá tân kỳ; vì hằng hằng thường dành cho cát bãi, dành cho sa mạc; vậy mà tác giả mượn nó để diễn tả cảm giác ngây ngất choáng ngợp. Phải chăng tân kỳ là do sự hoán đổi vị trí cách dùng thường lệ? Tác giả đôi khi muốn thơ mình bình dị trong những hình ảnh thân thương làng xóm Miền Nam với “trái mù u rơi rụng giữa hồn qưê”,hoặc Miền Trung với “người con gái của cội nguồn xa xưa”, nhưng thơ anh lai vãng những thi ảnh thân xác vượt tính bình dị; do đó càng củng cố cho lập luận không thể sắp đặt một phạm trù tiên kiến khi bàn thơ Trần Yên Hòa như nhân cách hóa diệu vợi -lãng mạn đời thường-siêu thoát-bình dị. Thơ Trần Yên Hòa trộn lẫn nhiều dáng vẻ:

...

Theo quân đổ xuống Đức Quang
Gặp em ánh mắt chảy tràn tim anh

(Trích trong: Bài Cho Cô Gái Mộ Đức)

...

Anh làm người tình xa lơ xa lắc
Biết Mỹ Tho tự thuở yêu người

(Trích trong bài: Gởi Mỹ Tho)

...

Ta gục vào em ngực trần săn cứng
Để trăm năm giờ, phút, đợi, trông, chờ

(Trích trong bài: Uyên Uơng)

...

Gió sẽ tung áo em bay ngược
Cho anh được nhìn tơ nỏn lông măng
thân thể em hiện nguyên hình, áo mỏng
Bờ ngực vun cao như cát, hằng hằng

(Trích trong bài: Đứng Bên Đời Gọi Gió)

Liên hệ đến thơ Đinh Hùng với tính chất khác nhau qua hai thi phẩm. Tập “Mê Hồn Ca” thể hiện sự đồng điệu ở thi ngữ siêu thực thuộc cõi thần bí; còn tập “Đường Vào Tình Sử” thể hiện sự đồng điệu ở thi ngữ bình dị đời thường. Nhà phê bình Đặng Tiến thì thấy sự thống nhất của hình ảnh người em có “vóc dáng vô thể” trong toàn bộ thơ Đinh Hùng. Vô thể, vì người em trong thơ của ông không cụ thể là nhân vật có thực, chỉ là bóng ảo, bằng chứng là ta có thể lấy bất cứ đoạn thơ nào nói tới người em từ bài này hoán đổi qua người em trong bài thơ khác, thì người em của Đinh Hùng cứ vẫn là người tình huyễn mộng tồn tại trong một thế giới

nào khác, quả là một “Nhan Sắc không có Chân Dung; những tên mơ hồ như Huyền Diệu, Nữ Chúa Sầu”

(Đặng Tiến, trong bài” Vũ Trụ Đinh Hùng”, tạp chí Văn số 91, Sài Gòn, số ra ngày 1 tháng 10 năm 1967). Trở về người em diệu vợi nhân cách hoá trong thơ Trần Yên Hòa, người em hoàn toàn xa phàm tục ấy không đứng riêng, mà pha trộn với người em lãng mạn và người em hiện thực.

Vì vậy, sau khi đọc toàn tập thơ Trần Yên Hòa, ta như được nhắc nhở một vấn đề văn chương: Sự bất khả tiên kiến về khuynh hướng một tác giả nào nếu ta chỉ biết thoáng qua vài bài thơ của họ.

Trần Văn Nam



Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
06 Tháng Hai 20248:30 SA(Xem: 306)
Sách đã có bán trên BARNES & NOBLE 442 trang, bìa mềm, 6” x 9”, giá bán: US$25.00
31 Tháng Giêng 20245:35 CH(Xem: 323)
Đọc xong cuốn “Ăn Mà Không Chơi” tôi khoái ông Đỗ Duy Ngọc hơn.
31 Tháng Mười Hai 20239:32 SA(Xem: 347)
Tác phẩm của Vũ Ngọc Giao cuốn ta đi, vì chỉ khi việc đọc được hoàn tất thì việc cảm nhận mới trở nên trọn vẹn.
20 Tháng Tám 20235:20 CH(Xem: 1153)
Nếu cần mô tả anh Trung Dũng chỉ bằng mỗi một từ, duy nhất, thì tôi sẽ thế này: Trung Dũng - duyên.
24 Tháng Bảy 202310:07 SA(Xem: 1352)
Có thể nói, sau hai tập sách "Búp bê Matryoshka" và "Dòng chảy," tập truyện ngắn "Người đàn bà và chiếc dương cầm" là sự thành công nối tiếp thành công của Vũ Ngọc Giao,
20 Tháng Sáu 20238:08 SA(Xem: 964)
Truyện dài “Đời Thủy Thủ” của nhà văn Vũ Thất xuất bản lần thứ nhất năm 1969 tại Sài Gòn,
08 Tháng Sáu 20233:58 CH(Xem: 949)
Vấn đề sinh thái trong tiểu thuyết của Vĩnh Quyền được đan lồng trong những ký ức về lịch sử triều Nguyễn
28 Tháng Năm 202311:58 SA(Xem: 1003)
Phạm Cao Hoàng viết lên những dòng chữ vô cùng thương nhớ, nơi có hình ảnh cha và mẹ, nơi có cánh đồng gốc rạ và mây mù lưng đèo:
29 Tháng Giêng 20235:41 CH(Xem: 1122)
Nguyễn Thị Khánh Minh ý thức rất rõ về sự hữu hạn và nỗi bấp bênh của kiếp nhân sinh.
31 Tháng Mười Hai 202211:06 SA(Xem: 1262)
Suốt thời gian gần trăm năm qua, từ ngày xuất bản năm 1929, cuốn Căn phòng riêng của Virginia Woolf vẫn được xem là tập tiểu luận văn học có tầm ảnh hưởng rất lớn bởi tính cách đặt vấn đề của nó
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 16548)
Ông là một nhà văn nổi tiếng của miền Nam.
(Xem: 11863)
Từ hồi nào giờ, giới sinh hoạt văn học, nghệ thuật thường tập trung tại thủ đô hay những thành phố lớn. Chọn lựa mặc nhiên này, cũng được ghi nhận tại Saigòn, thời điểm từ 1954 tới 1975.
(Xem: 18625)
Với cá nhân tôi, tác giả tập truyện “Thần Tháp Rùa, nhà văn Vũ Khắc Khoan là một trong những nhà văn lớn của 20 năm văn học miền Nam;
(Xem: 8848)
Để khuây khỏa nỗi buồn của cảnh đời tỵ nạn, nhạc sĩ Đan Thọ đã học cách hòa âm nhạc bằng máy computer.
(Xem: 7857)
Mới đây, có người hỏi tôi, nếu không có “mắt xanh” Mai Thảo, liệu hôm nay chúng ta có Dương Nghiễm Mậu?
(Xem: 325)
Nói một cách dễ hiểu hơn, thơ ông phù hợp với kích cỡ tôi, kích cỡ tâm hồn tôi, phù hợp với khả năng lãnh nhận, thu vào của tôi, và trong con mắt thẩm mỹ tôi,
(Xem: 659)
Chúng tôi quen anh vào cuối năm 1972.
(Xem: 886)
Anh chưa đến hay anh không đến?!
(Xem: 22174)
Giờ đây tất cả mọi danh xưng: Nhà văn. Thi sĩ. Đại thi hào. Thi bá…với con, với mẹ, với gia đình nhỏ của mình đều vô nghĩa. 3 chữ DU-TỬ-LÊ chả có mảy may giá trị, nếu nó không đứng sau cụm từ “Người đã thoát bệnh ung thư”.
(Xem: 13712)
Nấu cơm là công việc duy nhất trong ngày có liên quan đến cộng đồng gia đình, mà, gần đây Bố đã được miễn, vì cả nhà cứ bị ăn cơm sống hoài.
(Xem: 18899)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 7606)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 8481)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 8194)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 10715)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 30364)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 20573)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 25119)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 22637)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 21379)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 19425)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 17748)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 18949)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 16637)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 15836)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 24124)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 31552)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 34655)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,