Kiếp-nạn chiến tranh của Việt tộc qua thơ Phạm Ngọc Lư. (Kỳ 04)

07 Tháng Bảy 20165:15 SA(Xem: 1524)
Kiếp-nạn chiến tranh của Việt tộc qua thơ Phạm Ngọc Lư. (Kỳ 04)

 

 

(Tiếp theo kỳ trước)

 

Tôi vẫn nghĩ, một tác phẩm văn chương, hay một bài thơ chỉ có thể thoát  khỏi định luật lãng quên cay nghiệt, để trụ lại được với thời gian, khi tác phẩm đó phản ảnh được ít / nhiều tâm cảnh một thời đại - - dù cho cách nói có khác nhau, ở bất cứ lãnh vực nào: Tình cảm, xã hội, chính trị, buồn / vui đời thường… Tôi muốn nhấn mạnh rằng: Tự thân sáng tác nọ phải thấm, nhập  được hồn vía (nét đặc thù) thời đại đó.

 

Như lịch sử văn học nghệ thuật (VHNT), giai đoạn Tiền chiến là giai đoạn VHNT của chúng ta, một mặt ào ạt, hưng phấn tiếp thu ảnh của VHNT tây phương; cùng lúc giới văn nghệ sĩ của chúng ta thời đó, cũng ề chề, nhục nhã trước thực trạng cả đất nước bị đô hộ, thống trị, phân chia bởi Thực dân Pháp!… Vì thế, rất nhiều sáng tác của VHNT ta ở giai đoạn đó, đã phản ảnh tâm-thái riêng của thời đại, qua một số sáng tác, còn lưu truyền tới hôm nay. Đơn cử như bài thơ “Nhớ rừng” của Thế Lữ, ghi lại tâm cảnh nô lệ của một dân tộc bị ngoại xâm:

 

“…Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối, 
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan? 
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn, 
Ta lặng ngắm giang san ta đổi mới? 
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, 
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng? 
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng. 
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt, 
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật? 

- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?” (Nđd) 

 

Hoặc bài “Anh hùng vô danh”:

 

“…Họ là kẻ khi quê hương chuyển động 
Dưới gót giày của những kẻ xâm lăng 
Đã xông vào khói lửa quyết liều thân 
Để bảo vệ Tự Do cho Tổ Quốc” (Nđd) (3) 

 

Đó là tinh thần, tấm lòng yêu nước của người dân trong giai đoạn đất nước bị đô hộ!

 

Cùng thời điểm, ở mặt khác, mặt tiêu cực, chúng ta cũng có những sáng tác đáp ứng nhu cầu tinh thần sâu kín của giới thưởng ngoạn. Mẫu số chung của của khuynh hướng tiêu cực này là tinh thần chán chường, bất lực trước thực trạng bi đát của tổ quốc. (Nên) Thi ca cũng như âm nhạc chọn con đường ném mình vào trào lưu tiêu cực, lãng mãn…Tựa phản ứng “giận lẫy”, “dỗi hờn” của những tâm hồn yếu đuối, bất lực trước thực trạng… 

 

Ở khuynh hướng chạy trốn sự thật này, về thi ca, nhiều người nhớ tới bài thơ “Phương xa”của Vũ Hoàng Chương:

 

“Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa

Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh

(…)

“Lũ chúng ta đầu thai lầm thế kỷ

Một đôi người u uất nỗi trơ vơ

Đời kiêu bạc không dung hồn giản dị

Thuyền ơi thuyền xin ghé bến hoang sơ” (Nđd).

 

Lãnh vực âm nhạc cũng vậy, đến nay, một số ca khúc vẫn còn được chỗ đứng đáng kể trong tâm hồn người thưởng ngoạn. Đó là những ca khúc phản ảnh được tâm cảnh của một giai đoạn “tuyệt vọng”, lạc lõng.

Ở khuynh hướng chán nản, buông trôi này thì bài thơ “Mưa…mưa mãi” của Lưu Trọng Lư là một trong khá nhiều thí dụ:

 

“…Mưa chi mưa mãi! 
Lòng nhớ nhung hoài! 
Nào biết nhớ nhung ai! 

“Mưa chi mưa mãi 
Buồn hết nửa đời xuân! 
Mộng vàng không kịp hái…”
 (Nđd)

 

Tác giả “Lửa thiêng” Huy Cận cũng lạc lõng, bơ vơ,… quay qua đặt câu hỏi (đổ lỗi) cho thượng đế khi tạo sinh con người:

 

“…Nếu Chúa biết bao nhiêu hồn ly tán, 
Vì đã nâng bình lửa ấp lên môi. 
Thì hẳn Chúa cũng thẹn thùng hối hận, 
Đã sinh ra thân thể của con người.”

(Trích “Thân thể”. Nđd.)  

Ở lãnh vực âm nhạc, chúng ta cũng có một “Trương Chi” của Văn Cao:

“… Ngồi đây ta gõ ván thuyền, 
Ta ca trái đất còn riêng ta. 
Đàn đêm thâu 
Trách ai khinh nghèo quên nhau, 
Đôi lứa bên giang đầu. 
Người ra đi với cuộc phân ly…

Đâu bóng thuyền Trương Chi” (Nđd).

Để khuây nguôi, Phạm Duy Nhượng cũng tự ném mình vào chuyện tình cực kỳ lãng mạn Trác Văn Quân và Tư Mã Tương Như, qua ca khúc “Tà áo Văn Quân”:

Tư Mã chàng ơi, dừng đàn bên Văn Quân 
Nâng phím hào hoa, kề làn môi giai nhân 
Dựng nhà bên suối, cung đàn ấp má đào 
Mộng chưa tàn khúc, Phượng Cầu lưu luyến nhau 
Phượng ôi! đàn vắng 
Tìm chim Hoàng nơi nào?” (Nđd) (4)

Hai bài “hành” thời tiền chiến của Thâm Tâm và Nguyễn Bính cũng có một mẫu số chung; đó là khẩu khí của những người kẻ ôm mộng lớn, sinh bất phùng thời. Chúng như những hớp rượu hào khí ngất trời, vốn tiềm ẩn trong mơ ước, khát khao vô thức muốn trở thành anh hùng cứu quốc của nhiều người!?! Phản ảnh tâm lý chung của thanh niên thời tổ quốc khốn cùng…(5)

Trong khi bài “Biên cương hành” của Phạm Ngọc Lư cũng phần nào phản ảnh tâm lý chung của thanh niên miền Nam ở thời điểm cuối 1960, đầu thập niên 1970. (6)

Nếu hai bài hành của Thâm Tâm và Nguyễn Bính như những chén rượu có độ-cồn-hào-khí ngất trời (dẫu buồn bã) thì, “Biên cương hành” của Phạm Ngọc Lư lại như chén rượu lạt hay, bát nước vối của một dân dã, không hề có tham vọng chọc trời khuấy nước - - Mà, chỉ như một kẻ lớn lên trong chiến tranh, vì quá yêu đời nên sinh lòng thất vọng vì đời!!!

Với tôi, đó là hai mặt của một đồng tiền tâm cảnh. Phản ảnh hai thời kỳ lịch sử của đất nước. Và, tùy tâm-thái mỗi cá nhân đã (hay sẽ) tiếp nhận ba  bài “hành” đặc biệt này, theo cách nào đấy!.!

 

(Còn tiếp một kỳ) 

________

Chú thích:

 

(3) Theo tất cả sách giáo khoa XB trước năm 1975, ở Saigon, thì tác giả bài thơ “Anh hùng vô danh” được ghi chú là “Vô Danh”. Nhưng sau 1975, trong thi phẩm Thơ Đằng Phương, xuất bản tại hải ngoại, bài thơ lại được ghi là của Đằng Phương (bút hiệu của cố giáo sư Nguyễn Ngọc Huy).

 

(4) Bách Khoa Toàn Thơ Mở cho biết, Tư Mã Tương Như  tự Tràng Khanh  (179 TCN-117 TCN), người ở Thành Đô đời nhà Hán; đa tài, văn hay, đàn giỏi… Lìa quê lên Trường An để lập công danh, ông mua được một chức quan nhỏ, làm quan ít lâu, cáo bịnh, qua chơi nước Lương, rồi trở về nước Thục. Đến đâu, Tương Như cũng dùng bút mực và cây đàn để giao thiệp bằng hữu. Khi đến đất Lâm Cùng, Tương Như được Vương Cát, quan lệnh ở huyện, mời cùng đi dự tiệc ở nhà Trác Vương Tôn, vốn là viên ngoại trong huyện. Nghe tiếng Tương Như đàn hay nên quan huyện cùng Trác Vương Tôn yêu cầu đánh cho nghe một bài. Họ Trác vốn có một người con gái rất đẹp tên Văn Quân, mới 17 tuổi mà đã góa chồng, lại thích nghe đàn. Tương Như được biết, nên vừa gảy đàn vừa hát khúc "Phượng cầu hoàng". Dịch nghĩa:

 

“Chim phượng, chim phượng về cố hương / Ngao du bốn bể tìm chim hoàng / Thời chưa gặp chừ, luống lỡ làng / Hôm nay bước đến chốn thênh thang / Có cô gái đẹp ở đài trang / Nhà gần người xa não tâm tràng / Ước gì giao kết đôi uyên ương / Bay liệng cùng nhau thỏa mọi đường.”

Trác Văn Quân nghe được tiếng đàn, đương đêm bỏ nhà đi theo Tương Như. Trác ông tức giận, quyết định từ con. Đôi trai gái mở một quán nấu rượu. Vợ chồng cùng cặm cụi làm ăn. Sau Hán Vũ Đế đọc bài “Tử Hư Phú” của Tương Như, khen tài, vời vào triều, ban chức tước. Lại sai chàng cầm cờ tiết, thay nhà vua về Ba Thục chiêu an bọn phụ lão tùng phục nhà Hán. Tương Như áo gấm vinh quy được người đón rước long trọng. Nhưng làm quan ít lâu, ông lại chán, cáo bịnh lui về quê. (Nđd)

 

(5) Mặc dù 10 người đọc “Hành phương Nam” thì hết 9 người không biết Nhiếp Chính là ai? Cũng không mấy ai nhớ tên “…kẻ dâng vàng, kẻ biếu tay” trong truyện tích Kinh Kha sang Tần…

(6): Về phương diện Tu từ học (Rheroric), có người chỉ ra rằng nhân xưng đại danh tự “em”, ngôi thứ hai trong những câu thơ cuối của “Biên cương hành” của Phạm Ngọc Lư, không thích hợp với phong vị, ngữ cảnh của loại thơ khẩu khí này. Ngôi thứ hai, ứng hợp nhất là “ngươi” hoặc “người” - - Cũng có thể đổi thành “bay”, “bọn bay”hay “bạn” nếu muốn gần với cách nói đương đại. Nhưng không thể là “em” hoặc “nàng” (?)

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
09 Tháng Ba 20199:26 SA(Xem: 106)
Người nữ ca sĩ từng được vinh tặng là tiếng hát vượt thời gian và không gian
26 Tháng Hai 201910:02 SA(Xem: 146)
Thấy mình một lần nữa lại mắc lỗi không nói ra lời ân cần tử tế hay một lời cám ơn giản đơn với những người mình muốn nói, khi người ấy còn ở trên cõi nhân gian này.
13 Tháng Hai 20199:55 SA(Xem: 201)
Nói tới Phan Ni Tấn người ta chỉ biết anh đàn hát, thơ thẩn. Nay bỗng dưng anh… trở mặt in ra một cuốn mà anh gọi là “tập truyện”, dày ngót nghét 200 trang, gồm tới 36 bài viết.
31 Tháng Giêng 20191:04 CH(Xem: 282)
Tin nhà thơ Nguyên Sa mất đến với tôi thật đột ngột
28 Tháng Giêng 201910:17 SA(Xem: 274)
Sự gặp gỡ giữa 2 tài năng điêu khắc Tây Ban Nha Josep Maria Subirachs và Việt Nam Lê Ngọc Huệ trong cùng một đề tài về Thiên Chúa.
12 Tháng Giêng 20196:09 SA(Xem: 354)
Debris of Debris, tiểu thuyết của Vĩnh Quyền viết bằng Anh ngữ tại Việt Nam, xuất bản tại Mỹ (ĐH Saint Benedict, Minnesota, 2009), tại Anh (Austin Macauley, London, 2014) là một cách làm mới đời sống văn học Việt Nam.
08 Tháng Giêng 20193:21 CH(Xem: 276)
Nhân ngày giỗ của ông trong Tháng Tám này, hãy bùi ngùi tìm lại ca khúc Phạm Đình Chương. Để nhớ ông, và quê hương.
19 Tháng Mười Hai 20182:11 CH(Xem: 495)
Tại sao đi định cư ở Mỹ vào lúc tuổi đã già và xã hội Việt Nam đã mở cửa?
17 Tháng Mười Hai 20189:21 SA(Xem: 272)
Nhân dịp kỷ niệm 10 năm thành lập Hoàng Hạc Khí Công (2006-2016), anh Phạm Gia Cổn gợi ý tôi viết bài cho đặc san kỷ niệm.
12 Tháng Mười Hai 201810:34 SA(Xem: 289)
Doãn Quốc Sỹ vẫn là người tự do, khi đứng giữa sự độc ác mà vẫn giữ cho tâm mình được thơm lành, giữ cho lòng mình không oán hận, giữ cho tiếng nhạc thiều vang dậy trong tim…
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 124)
Tác giả nói thêm, ông đã cố gắng tối đa trong nỗ lực trình bày các sự kiện lịch sử một cách khách quan.
(Xem: 106)
Luật sư Lê Công Tâm đã bỏ thời gian, tâm huyết, âm thầm thực hiện bộ sách
(Xem: 201)
Nói cách khác, theo tôi, Vĩnh Quyền nhà văn đã vượt trên chính mình. Điều không dễ với khá nhiều người cầm bút, còn lại.
(Xem: 165)
Theo tôi, một trong những “tín đồ sẵn sàng ‘tử đạo’ chữ nghĩa” có nhà văn Vĩnh Quyền
(Xem: 295)
Trước những tan nát chiến tranh, thất lạc dĩ vãng và hoang mang trước tương lai
(Xem: 180)
Thi ca lan tỏa không chỉ trong từng ngóc ngách của căn nhà ông ở
(Xem: 682)
Tôi rất cảm phục cách Thi Sĩ đặt tựa đề cho bài thơ, “đêm, treo ngược tôi: dấu chấm than!”
(Xem: 6014)
Du Tử Lê nói ông chỉ muốn im lặng. Trong phần hỏi-đáp rất ngắn dưới đây, nhà thơ Du Tử Lê có giải thích về sự im lặng của ông, với nhiều ngụ ý.
(Xem: 1263)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 12455)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 326)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 807)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 891)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20713)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15463)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 13113)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 16352)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 14415)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12840)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10796)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9958)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 10116)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 9264)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8846)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 10238)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 15342)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21840)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27534)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 19016)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 20145)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 24349)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 22144)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18534)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
2,087,023