Nguyễn Phan Quế Mai, văn học và thời cuộc

08 Tháng Tám 201812:01 CH(Xem: 207)
Nguyễn Phan Quế Mai, văn học và thời cuộc

Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc, nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai mới cho xuất bản tập truyện dịch thứ 9, tựa đề “Bay Lên”.

NguyenPhanQueMai_02_W-content
Nhà văn Nguyễn Phan Quế Mai. (Hình: Facebook Nguyễn Phan Quế Mai)



Bay Lên” gồm 20 truyện ngắn của 11 tác giả thuộc nhiều quốc gia khác nhau như Pakistan, Uganda, Ireland, Nam Phi, Nhật Bản, Philippines, Canada, Úc Châu, Hoa Kỳ và Việt Nam, do dịch giả tuyển chọn và chuyển ngữ.

Trong “Lời giới thiệu” với tiểu tựa “Cúi Xuống Để Bay Lên”, họ Nguyễn viết:

“Những năm gần đây, thế giới của chúng ta tiếp tục chứng kiến quá nhiều xung đột, bất ổn và mất mát. Hàng triệu người tiếp tục rời bỏ quê hương , biến thành những người tỵ nạn, hoặc vì lý do kinh tế mà phải phiêu bạt xứ người. Hậu quả của chiến tranh, của sự di cư hằn sâu trong nhiều thế hệ.

“Những truyện ngắn trong tuyển tập này minh chứng rằng văn học không thể nằm ngoài dòng chảy của thời cuộc. Tập hợp những tác phẩm của nhiều tác giả từng được vinh danh với các giải thưởng văn học uy tín nhất của thế giới, bao gồm giải thưởng văn học Pulitzer, từng trang của quyền sách này chạm đến những phận người nhỏ bé. Dù những phận người đó đến từ bất cứ nơi đâu: Syria, Mỹ, Nam Phi, Uganda, Úc, Nhật Bản, Philippines, Iraq, Vương quốc Anh, Pakistan, Ireland hay Việt Nam, họ đều có những khoảnh khắc buồn đau, hạnh phúc, cũng ngập tràn ước mơ và hoài bão. Dù là một người tỵ nạn, một em bé, một tiếp viên nhà hàng, một nạn nhân chiến tranh, một nhân viên văn phòng, hay một bệnh nhân HIV, những nhân vật trong tập truyện này đều là những con người bình thường đến nỗi: Bước vào thế giới của họ, chúng ta có thể mơ hồ nhận ra chính mình trong đó…”

Dịch giả không hề cho biết gần, xa về thân phận, nguồn gốc của mình, nhưng tôi nghĩ, việc chọn lựa 20 truyện ngắn để làm thành tuyển tập “Bay Lên” đã bắt nguồn từ vô thức của những năm sống xa quê hương, ở ngoài tổ quốc đã là đường dẫn chính đưa tới việc Nguyễn Phan Quế Mai chọn những truyện ngắn như “Tiền; Cá nhiệt đới; Những quả bom; Quê cha; (1) Những mảnh vỡ gia đình”; Hay “Nhà; Ba nguồn sáng mặt trời”…

Căn bản là một nhà văn, giàu có từ ngữ Việt, lại là một nhà thơ nổi tiếng (hiểu theo nghĩa rất mẫn cảm với những cảnh đời, những phần số hẩm hiu, kém may mắn dù thuộc đất nước hay quốc tịch nào), và bề dầy kinh nghiệm dịch thuật, qua 20 truyện dịch mới nhất, tập trung trong “Bay Lên”, Nguyễn Phan Quế Mai đã cho thấy khả năng độc đáo: Không chỉ chuyển tài một cách trung thực nội dung truyện mà còn tạo những điểm nhấn mang dấu tích đặc biệt của ngôn ngữ Việt nữa.

Thí dụ ngay truyện dịch thứ nhất, tựa đề “Tiền” của tác giả Junot Diáz, gốc Dominica, mô tả một nhân vật định cư ở New Jersey, sống khó khăn, lạc lõng, nhưng vẫn chắt bóp tiền bạc, hàng tháng, gửi về Santo Domingo (2) giúp gia đình… Dịch giả đã cố tình dùng một số từ quen thuộc để nguyền rủa, chửi đổng kẻ xấu, rất Việt Nam là “chó chết” trong câu văn: “Như thế không chỉ có vài đứa chó chết muốn hãm hại bạn mà cả khu phố, không, cả đất nước chọn bạn làm mục tiêu”. (Bay Lên, tr. 11).

Ở một truyện khác, cũng có đời sống rất gần với tâm cảnh của người Việt tỵ nạn, truyện “Cá nhiệt đới” của Doreen Baingana, người Uganda, Nguyễn Phan Quế Mai đã chọn cụm từ không thể Việt Nam hơn là “hổn hà hổn hển” trong câu: “Và tại sao đàn ông ngủ nhanh đến thế, ngay sau khi anh ta vừa hổn hà hổn hền trên người bạn? (Bay Lên, tr. 17)

Cũng ở truyện ngắn này, họ Nguyễn tiếp tay với tác giả, bằng khả năng hiển lộng chữ nghĩa; làm cho chữ nghĩa trở nên chói sáng một cách rạo rực, (như trong thơ của cô), với những câu như, “Sự im lặng bồn chồn và trần trụi như bóng đèn”. Hoặc, “Điều này làm cho tôi cảm thấy bay bổng, như thể một chiếc khăn tay sạch sẽ và mở rộng đang thênh thang trong gió.”… (Bay Lên, các tr. 21, 28)

Ở truyện ngắn “Bay lên” của tác giả Anne O’ Brien, gốc Ái Nhĩ Lan (và nhiều truyện ngắn khác), người đọc cũng sẽ rất bất ngờ khi gặp được những hình ảnh dễ thương và, cũng thật tội nghiệp, qua văn dịch của Nguyễn Phan Quế Mai. Như, “Làm thế nào khi trứng nở, con cúc cu non nớt dùng tấm lưng rộng chưa mọc lông của nó để đẩy những con chim non khác ra rìa tổ. Ở đó những con chim non cố bám víu vào tổ bằng những chiếc móng bé xíu trước khi bị những con cúc cu hắt ra khỏi tổ, từng con một.” Hoặc rất thơ như, “Những con sáo đá thì thầm đầy hào hứng, qua lại, nhấp nháy bộ lông.” (Bay Lên, các tr. 106, 107)

Không chỉ có thế. Trong “Bay Lên” do Nguyễn Phan Quế Mai tuyển chọn và chuyển ngữ, còn có những truyện cảm động như “Nhà” của Madeleine Thiên (Canada), hay “Ba nguồn sáng mặt trời” của Holly Thomson (Mỹ/ Nhật).

Truyện “Nhà” của Madeleine Thien viết về hành trình của hai đứa con gái nhỏ, trở về căn nhà cũ; lục, tìm hình ảnh người mẹ, một ám ảnh khôn nguôi, lắng trong trí-nhớ-măng-sữa của chúng:

Trên tay trái mẹ nó in hình ba vòng tròn mờ nhạt, những vết sẹo tiêm chủng từ bé. Một lần Lorraine nhấc tay áo của ba nó lên và thấy ba vệt tròn y như vậy. Nó tưởng tượng cha mẹ nó là cặp song sinh thất lạc nhau từ lâu rồi, bị tách rời, những vết sẹo nở vào bên trong như những khuy áo. Gần đây, tất cả những gì Lorraine nghĩ về là mẹ của nó: đôi giầy của bà lẹp bẹp trên vỉa hè, mái tóc vàng xỉn được cắt ngắn và để cho mọc thật chậm, để rồi qua nhiều tháng nó tua tủa chạm tới xương vai. Khi còn bé, Lorraine đã từng nghĩ rằng mái tóc của mẹ nó tương quan trực tiếp tới thời gian trong năm: ngắn vào mùa hè, dài vào mùa đông, chẳng dài chẳng ngắn vào những mùa khác.” (Bay lên, tr. 207)

Và, “Vào buổi sáng mẹ nó bỏ đi, Lorraine trèo vào giường của bố mẹ nó, ngửi mùi bố mẹ trên những chiếc gối. Mắt nhắm nghiền, nó đi vào trong tủ áo của bố mẹ, giữa những chiếc váy và áo sơ mi nhấp nhô như sóng khi nó di chuyển từ bên này sang bên khác. Nó nghĩ về việc sẽ ngủ ở đó, ngập mình giữa đống quần áo, thức dậy vào một trăm năm nữa khi bố mẹ nó bật tung cửa, hôn nó và nói với nó điều mà nó đã luôn biết: rằng mọi thứ chỉ là một cơn ác mộng.

Thay vào đó, chị Kathleen của nó đã đến, kéo tung những cánh cửa và lôi nó ra. Lôi nó vào vòng tay chị và giữ nó ở đó. Kathleen, người đã quen với việc chăm sóc mẹ của hai đứa, giờ đây dốc toàn bộ tình yêu của mình cho Lorraine. Nó hôn lên tóc em mình và Lorraine cảm thấy mọi việc trở nên rõ ràng: những gì có thật và những gì không thật. Như thể nó được ném tít lên bầu không khí lạnh, rõ như ban ngày.” (Bay lên, tr. 209)

.

Tôi nghĩ hiếm khi chúng ta có được một bản dịch những truyện ngắn mở tới nhiều cảnh đời khác nhau, như tuyển truyện “Bay Lên” - - Những cảnh đời di cư, tỵ nạn, gia đình phân ly, mặc cảm thấp, bé… của những công dân hạng hai, nơi đất nước người…Tới những trang văn dịch như thơ, đôi chỗ được cẩn-những-hạt-ngọc-ngôn-ngữ-Việt.

Nhưng, trên tất cả vẫn là tình người. Mà, theo tôi, dù ở tâm cảnh nào, các truyện ngắn được Nguyễn Phan Quế Mai chọn, vẫn đậm, đẫm tính nhân bản.

Tôi tự hỏi, không biết có nên ngỏ lời cám ơn Nguyễn Phan Quế Mai, với “Bay Lên”, sau khi đọc?

Du Tử Lê

(Garden Grove, Aug. 2018)

_____

Chú thích:

(1)Theo chú thích của Dịch giả thì “Quê cha / Fatherland” của Nguyễn Thanh Việt, trích từ tập truyện ngắn “Refugees”, xuất bản bởi Grove Press năm 2017. Nhà văn Nguyễn Thanh Việt được trao giải Pulitzer năm 2016 với tiểu thuyết “The Sympathizer”.

(2) Santo Domingo, thủ đô của Cộng Hòa Dominica (chú thích của người viết bài này.)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 203)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 78)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
25 Tháng Bảy 20189:08 SA(Xem: 100)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
18 Tháng Bảy 201810:16 SA(Xem: 309)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
11 Tháng Bảy 20183:49 CH(Xem: 335)
Bây giờ, trại đảo buồn chỉ còn trong trí nhớ rụng rơi, mờ nhạt…
03 Tháng Bảy 20183:13 CH(Xem: 318)
Dường như thảm kịch đất nước, lẽ sống / chết đã khiến Trần có một trái tim lớn hơn tuổi thật của mình, rất nhiều.
27 Tháng Sáu 20181:57 CH(Xem: 267)
Tôi cho Đinh Trường Chinh đã rất tinh tế khi ghi nhận rằng, đôi khi “sự thân thiết có thể đến từ những thứ nhỏ nhặt…”
20 Tháng Sáu 20189:21 SA(Xem: 237)
Tôi rất thích tính chân thật, không làm dáng của họ Nguyễn, khi ông mở đầu phần dẫn nhập cho những bài thơ của mình
13 Tháng Sáu 20181:29 CH(Xem: 320)
Tuyển tập này, cũng nên được nhìn như một ghi nhận tình bạn lấp lánh, thuở họ còn đủ ba người.
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-260-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 207)
Hiện cư ngụ tại Âu Châu, đang là ứng viên tiến sĩ văn chương của đại học Lancaster, Anh Quốc
(Xem: 203)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 78)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 100)
Thành công cả về vật chất lẫn tinh thần của đại nhạc hội chủ đề “Chút tình trao nhau” vào dịp Tết năm 1996
(Xem: 309)
Trần Quốc Bảo đã rất sớm, có trong máu huyết cái tinh thần ghi công và, bày tỏ cụ thể lòng biết ơn những văn nghệ sĩ
(Xem: 356)
Đầu tháng 6-2018, tuyển thơ Khúc Thụy Du của nhà thơ Du Tử Lê ra mắt độc giả trong nước.
(Xem: 11922)
Đứng giữa gian hàng, trên một bục gỗ cao phủ khăn trắng nuốt, người thiếu nữ trông nổi bật hẳn lên với trang phục tuy rực rỡ sắc mầ
(Xem: 1302)
Theo thiển ý cá nhân tôi, thơ Du Tử Lê khá "hiền!"
(Xem: 6022)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 1586)
DU TỬ LÊ cũng là một nhân vật đặc biệt. Nhỏ hơn họ Trịnh vài tuổi. Gốc gác Phủ Lý, Hà Nam. Sống ở Hà Nội, trước khi theo gia đình di cư vào Nam.
(Xem: 253)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 379)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 20174)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 15040)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 12559)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 15780)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 13887)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 12353)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 10371)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 9611)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 9738)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 8950)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 8552)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 9708)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 14960)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 21306)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
(Xem: 27141)
Cung Trầm Tưởng sinh ngày 28/2/1932 tại Hà Nội. Năm 15 tuổi ông bắt đầu làm thơ,
(Xem: 18626)
Tên thật Nguyễn đức Quang, sinh năm 1944 tại Sơn Tây. Theo gia đình vào Nam năm 1954
(Xem: 19723)
ơn em thơ dại từ trời/theo ta xuống biển vớt đời ta trôi/ơn em, dáng mỏng mưa vời
(Xem: 23975)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 21647)
Nhan đề đầu tiên của ca khúc “Hạnh phúc buồn,” là “Trong tay thánh nữ có đời tôi.”
(Xem: 18103)
Bác sĩ Bích Liên tốt nghiệp cử nhân Khoa học tại Đại Học UCI (1982), Tiến sĩ Y Khoa Đại học UCI (1987
Khách Thăm Viếng
1,886,242