NGUYỄN KHẮC XƯƠNG - Tản Đà với nghề cầm bút

19 Tháng Ba 20192:46 CH(Xem: 3610)
NGUYỄN KHẮC XƯƠNG - Tản Đà với nghề cầm bút

Những người làm nghề văn, nghề báo đầu thế kỷ 20 phần nhiều là giới cựu học, xuất thân từ cửa Khổng sân Trình và đã tiếp thụ nền học mới với chữ quốc ngữ, phần nào chữ Pháp, cũng tiếp nhận văn hóa Âu Tây và tư tưởng dân chủ tư sản. Đó là thế hệ những Bùi Kỷ, Lê Dư, Nguyễn văn Ngọc, Phan Khôi, Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Tố, Ngô Bằng Dực, Trần Tuấn Khải, Dương Bá Trạc, Nguyễn Trọng Thuật, Hoàng Tăng Bí, Huỳnh Thúc Kháng... Ở thế hệ này có Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu.

Tới Tản Đà và với Tản Đà, văn chương, bên những ý nghĩa văn hóa xã hội còn được quan niệm là nghề và là hàng hóa:


Còn non còn nước còn trăng gió

Còn có thơ ca bán phố phường

(Đề Khối tình con - 1916)

Nhà tớ xưa nay vốn vẫn nghèo

Bán văn buôn chữ kiếm tiền tiêu

(Lo văn ế)

Tản Đà lấy biểu tượng cho các ấn phẩm của mình là một người gánh hai đẫy sách đi bán rong. Nghề văn được ông quan niệm là một nghề mưu sinh:

Người viết báo, kẻ bán văn

Sinh nhai cán bút kiếm ăn lần hồi

(Đời lắm việc)

Nhà văn không chỉ rung đùi ngâm thơ mà còn phải tính tới chuyện lỗ lãi:

Văn chơi in bán để chơi chung

Dẫu được lời riêng có mấy đồng

Buôn chữ gặp ngay hồi giấy đắt

Người mua ai có biết cho không?

(Lo văn ế)

Tản Đà vừa là người viết mướn, có nghĩa là một ký giả cộng tác với một tờ báo nào đó, đưa bài và lấy nhuận bút, lại vừa là người sáng lập và chủ trì tờ An Nam Tạp Chí (ANTC). Khác với Nguyễn Văn Vĩnh và Phạm Quỳnh là không lĩnh lương và tiền nuôi báo của "nhà nước bảo hộ". Tản Đà cũng khác với những người viết mướn khác bởi ông là cây bút chuyên nghiệp độc nhất vào thời đó và là nhà văn chuyên nghiệp đầu tiên trong lịch sử văn học Việt Nam. Cuộc mưu sinh của Tản Đà hoàn toàn trông cậy vào một ngòi bút. Tản Đà viết: "Sự nghèo của tôi có lẽ cả xã hội đều đã rõ mà ngoài việc văn bút không có việc gì là sinh nhai". Rồi Ông bộc bạch: "Vợ dại, con thơ, sinh hoạt trông nhờ một ngọn bút" (Giấc mộng con).

Cũng không chỉ là nhà văn chuyên nghiệp, một người viết thuê, một ông chủ báo mà Ông còn là chủ nhân một nhà xuất bản đầu tiên của nước ta: "Tản Đà tu thư cục" ra đời năm 1922.

Cuộc đời Tản Đà là một tấm gương phản ánh tình hình văn học của thời kỳ đó mà cũng cho thấy những vất vả long đong, đắng cay chất chứa của một người cầm bút có lương tâm và trách nhiệm.

Tản Đà là nhà thơ lãng mạn, lại là cây bút mở đường cho chủ nghĩa lãng mạn mới, nhưng thơ văn Tản Đà đồng thời mang nhiều yếu tố hiện thực phê phán. Những yếu tố này cấu thành một bộ phận quan trọng trong thơ văn Tản Đà. Tản Đà thường nói về mình, về cái tôi - cá nhân.

Tản Đà lên "hầu Trời" và trước mặt Trời, giữa thiên đình, nhà thơ kể lể nỗi khổ đời văn sỹ nước Việt Nam:

Bẩm Tròi cảnh con thật nghèo khó

Trần gian thước đất vẫn không có

Nhờ Trời năm xưa học ít nhiều

Vốn liếng còn một bụng văn đó

Giấy người mực người thuê người in

Mướn cửa hàng người bán phường phố...

Đó là những long đong của một Tản Đà theo đuổi nghề cầm bút.

Qua nhiều tư liệu, chúng ta có thể phần nào cảm thông với những người cầm bút và với Tản Đà vào thời kỳ mà mọi việc viết ra văn, in thành sách, xuất bản và phát hành đều do chính nhà văn, người cầm bút phải lo lấy hết.

Nói về nỗi long đong của người cầm bút còn phải kể đến An Nam Tạp Chí, tờ báo độc nhất vô nhị ở Việt Nam, mà có lẽ cả trên thế giới với kỷ lục chết đi sống lại tới sáu lần:

Nước non đã nặng nhời nguyền

An Nam tạp chí con thuyền lênh đênh

Phong ba đành gạt khối tình

Tám năm tay lái một mình ngược xuôi

Quản chi sông rộng doành khơi

Buồm không thuận gió, ai ơi, cũng đành!

Về cảnh khốn cùng của Tản Đà quả "nhiều người đã biết" hay như Tản Đà từng nói: "Cả xã hội đều biêt", đặc biệt là vào những năm tháng cuối đời. Trên báo Ngày Nay 1938, người ta được đọc những quảng cáo của Tản Đà về xen lý số, dạy hàm thụ Quốc Văn, Hán Văn. Tam Lang viết; "Nặng gánh gia đình như vậy mà mưu sinh lại trông vào việc trước tác văn thơ, nên luôn luôn lâm vào cảnh túng thiếu, khi có khi không, lúc nhiều lúc ít như chuyện rủi may". Quách Tấn cho biết: "Tiên sinh mướn nhà ở ngã tư Sở. Bề sinh sống rất chật vật. Cái cảnh bị chủ nhà nhục mạ thường xảy ra luôn.

Một hôm, chủ nhà cho người khiêng đồ đạc của tiên sinh vứt cả ra đường vì không có tiền nhà".

Vất vả long đong thiếu thốn như thế mà Tản Đà vẫn dốc lòng theo đuổi nghề! Phải chăng đó là cái lụy ba sinh, cái duyên nợ từ những kiếp xưa nay phải trả.

Nửa ngòi bút ngỗng ba sinh lụy

Một mối tơ tằm mấy đoạn vương!

Thủy Thiên Ngô Bằng Giực có câu đối viếng thi sỹ Tản Đà:

- Biết bao nhiêu tâm não đem đúc lại thành văn, hăm mấy báo giới thi đàn, đất Bắc trời Nam đều dậy tiếng.

- Xiết nỗi phong trần vẫn giữ không biến tiết,năm mốt tuổi Bồng Châu, Tiên Đảo,sông Đà núi Tản đáng ghi tên.

Thôi thì tạm lấy câu đối trên gói lại cả một cuộc đời theo đuổi nghề cầm bút của một con người mang tự hiệu Tản Đà.

 Nguyễn Khắc Xương

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
24 Tháng Giêng 20233:21 CH(Xem: 42)
Nhà văn hóa Nguyễn Vỹ đã gắn bó, hoạt động năng nổ, đầy tâm huyết nên có con đường mang tên Nguyễn Vỹ!
06 Tháng Giêng 20239:23 SA(Xem: 120)
Năm 1943, Nguyễn Bính cùng Vũ Trọng Can và Tô Hoài rủ nhau làm một chuyến giang hồ từ Hà Nội vào Sài Gòn.
30 Tháng Mười Hai 20222:00 CH(Xem: 118)
Nói về chuyện mê đồ cổ thì chắc không ai bằng Vương Hồng Sển
05 Tháng Mười Hai 202210:08 SA(Xem: 153)
Có khi nào chúng ta tự đặt ra câu hỏi: đời sống văn học cần nhà phê bình để làm gì?
28 Tháng Mười 202211:40 SA(Xem: 330)
làm thơ mà không có chất liệu sống, thì khác gì muốn nấu cơm nhưng hết gạo
15 Tháng Mười 20224:05 CH(Xem: 385)
Sau 1954, tôi sống nhiều năm ở Hà Nội, nhưng lúc này tôi lại biết một ông Lưu Trọng Lư khác:
10 Tháng Mười 202210:37 SA(Xem: 504)
Trần Tuấn Kiệt là một nhà thơ lớn. Không chỉ vì anh từng hai lần đoạt giải Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc (VNCH) - thường được gọi là “Giải thưởng Tổng Thống” vì do Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu khởi xướng thành lập năm 1967. Trần Tuấn Kiệt đoạt Giải nhất bộ môn Thơ năm 1967 - 1969,
24 Tháng Chín 20229:49 SA(Xem: 481)
Đêm Việt Bắc vào mùa đông rất lạnh. Cái lạnh của rừng nguyên sinh không giống bất cứ cái lạnh nào.
21 Tháng Chín 20225:38 CH(Xem: 398)
Lúc sinh thời, Phạm Duy rất tâm đắc tác phẩm “Thuyền viễn xứ” mà ông phổ nhạc từ bài thơ của một thi sĩ ẩn danh - bút danh Huyền Chi.
17 Tháng Chín 20221:40 CH(Xem: 498)
Khi một nhà thơ rời bỏ chúng ta, người đó mang theo tuốt tuột những bài thơ chưa được viết ra.
Du Tử Lê Thơ Toàn Tập/ Trọn bộ 4 tập, trên 2000 trang
Cơ sở HT Productions cùng với công ty Amazon đã ấn hành Tuyển tập tùy bút “Chỉ nhớ người thôi, đủ hết đời” của nhà thơ Du Tử Lê.
Trường hợp muốn có chữ ký tác giả để lưu niệm, ở Việt Nam, xin liên lạc với Cô Sóc, tel.: 090-360-4722. Ngoài Việt Nam, xin liên lạc với Ms. Phan Hạnh Tuyền, Email:phanhanhtuyen@gmail.com
Ở lần tái bản này, ngoài phần hiệu đính, cơ sở HT Productions còn có phần hình ảnh trên dưới 50 tác giả được đề cập trong sách.
TÁC GIẢ
(Xem: 5426)
Trong sinh hoạt âm nhạc tại miền nam VN, 20 năm (1954-1975) rất nhiều người biết tên tuổi nhạc sĩ Ngọc Chánh.
(Xem: 8055)
Họ Phạm còn được nhìn nhận là người khai sáng môn Thể dục Khí công Hoàng Hạc, ở miền nam California.
(Xem: 1088)
Sau 1975, ở hải ngoại, Du Tử Lê tiếp tục hoạt động văn chương một cách sôi nổi
(Xem: 4204)
Theo tôi, một trong những “tín đồ sẵn sàng ‘tử đạo’ chữ nghĩa” có nhà văn Vĩnh Quyền
(Xem: 15797)
Năm 2007, nhờ công lao và sự hy sinh trời biển (theo tôi,) của nhà văn và, cũng là nhà thơ Trần Hoài Thư
(Xem: 9916)
“Ngay sau khi gặp ông, tôi đã bước sang “chặng đường ngỡ ngàng.” Không ngỡ ngàng sao được khi mà đứng bên ông
(Xem: 4361)
Thi ca lan tỏa không chỉ trong từng ngóc ngách của căn nhà ông ở
(Xem: 241)
Họ Lê viết ra với tất cả thành thực, không mầu mè, không dùng ngôn ngữ để lòe đời. Tôi cho đó là tấm lòng tử tế của Du Tử Lê đối với chữ nghĩa.
(Xem: 9387)
Tuy không phải làm bất cứ công việc nào trong nhà, nhưng Bố tôi bận lắm.
(Xem: 19051)
Bài thơ là ao ước của một người muốn được biển đón nhận thân xác mình một mai khi ông bước ra khỏi cuộc đời.
(Xem: 15544)
Tình Sầu Du Tử Lê - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Phạm Duy - Tiếng hát: Thái Thanh
(Xem: 5094)
Nhưng, khi em về nhà ngày hôm nay, thì bố của em, đã không còn.
(Xem: 5243)
Thơ Du Tử Lê, nhạc: Trần Duy Đức
(Xem: 5709)
Thời gian vừa qua, nhà thơ Du Tử Lê có nhận trả lời phỏng vấn hai đài truyền hình ở miền nam Cali là SET/TV và V-Star-TV.
(Xem: 5896)
Triển lãm tranh của Du Tử Lê, được tổ chức tại tư gia của ông bà Nhạc Sĩ Đăng Khánh-Phương Hoa
(Xem: 26227)
Tôi gọi thơ Du Tử Lê là thơ áo vàng, thơ vô địch, thơ về đầu.
(Xem: 20227)
Nhà báo Vũ Ánh phỏng vấn Du Tử Lê 11-2013
(Xem: 17814)
12-18-2009 Nhà thơ Du Tử Lê phỏng vấn nhạc sĩ Thân Trọng Uyên Phươn
(Xem: 21339)
Khi gối đầu lên ngực em - Thơ Du Tử Lê - Nhac: Tịnh Hiếu, Khoa Nguyễn - Tiếng hát: Đồng Thảo
(Xem: 19099)
Người về như bụi - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Quốc Bảo - Tiếng hát: Kim Tước
(Xem: 17889)
Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay - Thơ: Du Tử Lê - Nhạc: Hoàng Thanh Tâm - Tiếng hát: Tuấn Anh
(Xem: 15306)
Khái Quát Văn Học Ba Miền - Du Tử Lê, Nguyễn Mạnh Trinh, Thái Tú Hạp
(Xem: 14382)
2013-03-30 Triển lãm tranh Du Tử Lê - Falls Church - Virginia
(Xem: 14584)
Nhạc sĩ Đăng Khánh cư ngụ tại Houston Texas, ngoài là một nhạc sĩ ông còn là một nha sĩ
(Xem: 13567)
Triển Lãm Tranh Du Tử Lê ở Hoa Thịnh Đốn
(Xem: 13078)
Triển lãm Tranh và đêm nhạc "Giữ Đời Cho Nhau" Du Tử Lê đã gặt hái sự thành công tại Seattl
(Xem: 20256)
Nhà báo Lê Văn là cựu Giám Đốc đài VOA phần Việt Ngữ
(Xem: 27543)
ngọn cây có những trời giông bão. ta có nghìn năm đợi một người
Khách Thăm Viếng
920,460